تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ «11» وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ «12» قُلْ إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ «13» قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِينِي «14» فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِکَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ «15»
لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَ مِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ذلِکَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبادَهُ يا عِبادِ فَاتَّقُونِ «16» وَ الَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها وَ أَنابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرى فَبَشِّرْ عِبادِ «17» الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِکَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِکَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ «18» أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ کَلِمَةُ الْعَذابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ «19» لکِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعادَ «20»
جلد 4 صفحه 489
ترجمه
بگو همانا من مأمور شده‌ام که بپرستم خدا را با آنکه خالص کننده باشم براى او دين را
و مأمور شده‌ام به اين که باشم پيش قدم منقادان
بگو همانا من ميترسم اگر نافرمانى کنم پروردگارم را از عذاب روزى بزرگ
بگو خدا را ميپرستم با آنکه خالص کننده‌ام برايش دينم را
پس بپرستيد آنچه را مى- خواهيد غير از او بگو همانا زيانکاران آنانند که زيانکار نمودند خودشان و کسانشان را روز قيامت آگاه باش اين است آن زيانکارى آشکار
براى آنها است از بالاى سرشان خيمه‌هائى از آتش و از پائينشان خيمه‌هائى اينست که ميترساند خدا بآن بندگانش را اى بندگان من پس بترسيد از من
و آنانکه کناره کردند از هر بسيار سرکش که بپرستند او را و بازگشتند بسوى خدا مرايشان را است مژده پس مژده ده بندگان مرا
آنانکه مى‌شنوند سخن را پس پيروى ميکنند نيکوتر آن را آن گروه آنانند که هدايت نمود ايشانرا خداوند و آن گروه ايشانند خردمندان
آيا پس کسى که واجب شد بر او وعده عذاب دوزخ آيا پس تو نجات ميدهى کسى را که در آتش است
لکن آنانکه ترسيدند از پروردگارشان براى ايشان است منازل رفيعه‌اى که از بالاى آنها منازل رفيعه‌اى است بنا شده جارى ميشود از زير آنها نهرها اين است وعده خدا تخلّف نميکند خدا وعده خود را.
تفسير
خداوند سبحان به پيغمبر خود دستور داده که طريقه خود را در خدا پرستى براى کفار مکه بيان فرمايد باين تقريب که من مأمور شدم از جانب خدا که عبادت نمايم او را و خالص کنم براى خدا ديانت خود را از شرک بتمام اقسام و انواع آن و نيز مأمور شدم که اول مطيع و منقاد خدا باشم و مقدّم باشم در اطاعت و انقياد و توابع آن که فضل و شرف و ثواب است بر تمام بندگان مطيع و منقاد حق در دنيا و آخرت و آنکه من ميترسم اگر معصيت کنم خدا را از عذاب روز قيامت که روز بسيار بزرگى است و من مأموريت خود را انجام داده و خواهم داد و غير خدا را با او در عبادت خود شريک نمى‌نمايم تا دين من خالص براى او باشد شما هم هر چه و هر کس را ميخواهيد غير از خدا عبادت کنيد فعلا من بشما کار ندارم بحال خودتان واگذارتان نمودم تا فرمان الهى برسد ولى بدانيد که شما از افراد حقيقى و کامل زيانکارانيد چون منافع خود و خانواده خود را که به تبع شما بر کفر باقى ماندند
جلد 4 صفحه 490
از دست داده و خودتان و آنها را متضرّر نموديد در روز قيامت چون منازل بهشتى خودتان را بدل نموديد بمنازل جهنمى و اين خود زيانکارى واضحى است که جاى ترديد در آن نيست و منازل آنها در جهنم از اين قرار است که طبقات آتش مانند خيمه‌هائى که هر يک فوق ديگرى برپا شده باشد بر اهلش احاطه دارد بطوريکه زير پاى اهل هر خيمه آتشينى خيمه آتشين ديگر است که اهلى دارد تا برسد بدرک اسفل که آن مخصوص بمنافقين اين امّت و دشمنان آل محمد صلى اللّه عليه و اله است و اين جهنم يا اين عذاب است که خداوند ميترساند بآن بندگان خود را و ميفرمايد اى بندگان من پس بترسيد از عذاب من و آنانکه اجتناب نمودند از عبادت شيطان و هر طاغى ياغى با خدا مانند فرعون و نمرود و شدّاد و گوساله و سامرى اين امّت و توبه نمودند از کفر و خلاف و رجوع نمودند بخدا و اولياء او براى ايشان است بشارت ببهشت که فوق همه بشارات است پس بشارت بده اى پيغمبر بندگان مرا آنانکه قوّه ادراک و تميزشان بقدرى است که گوش ميدهند بسخنان حق و باطل پس پيروى ميکنند از حق و در بين سخنان حق اختيار مينمايند بهتر و برتر را اينها هستند که مهتدى بهدايت الهى شدند و اينها هستند که داراى عقول سليمه خالى از اوهامند چنانچه در کافى از امام کاظم عليه السّلام نقل شده که اين بشارت براى اهل عقل و فهم است و از امام صادق عليه السّلام براويان احاديث ائمه اطهار که کم و زياد در آن نمى‌کنند تفسير شده است و پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله نبايد ملول باشد از آنکه بعضى گوش شنوا ندارند و مواعظ آن حضرت در آنها اثر نمى‌کند چون جاى تعجب است کسى را که خدا مقدّر نموده در جهنم معذّب باشد کسى بتواند از آتش نجات دهد و تکرار استفهام براى تأکيد و ضمير مفعول در تنقذ براى تصريح بنوع عذاب تبديل بمن فى النّار شده و اصل کلام افمن حقّ عليه کلمة العذاب انت تنقذه است و کسانيکه تقوى و پرهيزکارى را شعار خود نمودند براى ايشان است در بهشت قصور رفيعه و منازل فوقانى چند طبقه بعضى فوق بعضى ساخته شده باعمال خودشان در دنيا که در آنها سکونت نموده از مناظر بهشتى بيشتر ملتذّ شوند و از زير اين قصور عاليه و منازل رفيعه نهرهائى از آب شيرين گوارا جارى است و اين منازل بهشتى که در مقابل آن منازل جهنمى است براى اهل جهنم مبدّل بمنازل سابق
جلد 4 صفحه 491
الذکر شده حال بايد ملاحظه کرد چه قدر ضرر نموده و زيانکار شده‌اند وعده داده است خدا وعده دادنى و خداوند از وعده خود تخلف نخواهد فرمود و آن غرفه‌ها از قرارى که پيغمبر صلى اللّه عليه و اله براى امير المؤمنين عليه السّلام بيان فرموده بروايت کافى از امام باقر عليه السّلام براى اولياء خدا از درّ و ياقوت و زبر جد بنا شده و سقفها مرکّب از طلا و نقره است و فرش‌ها از حرير و ديباى متعدّد رنگارنگ روى هم افتاده ولاى آنها مشک و عنبر پاشيده شده و هر غرفه‌اى هزار در طلا دارد و ساير تشريفات هم لابد بدين منوال است رزقنا اللّه تعالى انشاء اللّه.