آیه ۱۷ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۱۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۶۰

وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَىٰ فَبَشِّرْ عِبَادِ

و کسانی که از عبادت طاغوت پرهیز کردند و به سوی خداوند بازگشتند، بشارت از آن آنهاست؛ پس بندگان مرا بشارت ده!

معنی کلمات و عبارات
«الطَّاغُوتَ»: بتان و شیاطین و هر معبودی جز خدا (نگا: بقره / و نساء / و و ، مائده / ، نحل ). «أَنَابُوا»: با توبه و استغفار به سوی خدا برگشتند. «الْبُشْری»: مژده. بشارت (نگا: بقره / ، آل‌عمران / یونس / ). «عِبَادِ»: بندگان من در اصل (عِبادی) بوده و یاء حذف شده و کسره به جای آن است.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۷ و ۱۸

جویبر از جابر بن عبدالله نقل نماید که وقتى که آیه ۴۴ سوره حجر «لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ» درباره دوزخ نازل گردید. مردى از انصار نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم آمد و گفت: یا رسول الله من هفت مملوک و برده دارم و براى هر بابى از جهنم و رهائى از آن یکى از آن‌ها را آزاد می‌سازم سپس آیه «فَبَشِّرْ عِبادِ، الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ» نازل شد. زید بن اسلم گوید: آیه ۱۷ درباره سه نفر نازل شده که در جاهلیت لا اله الّا اللّه مى گفتند: اینان عبارت بودند از زید بن عمرو بن نفیل و ابوذر غفارى و سلمان فارسى.

لباب النقول فی اسباب النزول. تفسیر ابن ابى حاتم.

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - پرهیز از عبادت و اطاعت طاغوت ها و سردمداران کفر و شرک، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خدا «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها» «طاغوت» در اصل به هر متجاوز و رئیس گمراه گر گفته مى شود. این کلمه در قرآن، هم به این معنا آمده و هم در بت و صنم به کار رفته است. چنانچه این واژه در آیه شریفه در معناى نخست به کار رفته باشد، مقصود از عبادت (أن یعبدوها) اطاعت خواهد بود. گفتنى است آیه شریفه درصدد توصیف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است (که از آیات بعد نیز قابل استفاده است). ۲ - لزوم اجتناب از عبادت طاغوت و اطاعت از سردمداران ضلالت «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها» ۳ - عبادت طاغوت و اطاعت از سردمداران گمراهى، شرک است. «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها» برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که آیه شریفه در توصیف مؤمنانى است که در برابر مشرکان قرار داشته و در عقیده مخالف آنان مى باشند. ۴ - توبه و بازگشت به خدا، از اوصاف مؤمنان و بندگان خالص خداوند است. «و أنابوا إلى اللّه» «إنابة» (مصدر «أنابوا») به معناى رجوع است و «أنابوا إلى اللّه»; یعنى، بازگشت به خدا با توبه و اخلاص (مفردات راغب). ۵ - کسانى که از عبادت طاغوت و اطاعت سردمداران ضلالت، پرهیز کرده و به خدا روى آورند و توبه کنند، شایسته بشارت الهى اند. «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها و أنابوا إلى اللّه لهم البشرى» ۶ - سعادت و نیک بختى انسان در عرصه دنیا و آخرت، در گرو اجتناب از عبادت طاغوت و اطاعت سردمداران ضلالت و توبه و روى کرد به خداوند است. «و الذین اجتنبوا الطغوت ... لهم البشرى» مقصود از بشارت در آیه شریفه، بشارت به بهشت و سعادت بشرى است. ۷ - اجتناب از عبادت طاغوت و اطاعت از سران ضلالت، شرط توبه و رویکرد به خداوند است. «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها و أنابوا إلى اللّه» تقدم طرح مسأله اجتناب از طاغوت، بر موضوع توبه و رویکرد به خداوند، مى تواند گویاى برداشت بالا باشد. ۸ - عبادت طاغوت و اطاعت از سران ضلالت، مانع توبه و باریافتن به درگاه الهى است. «و الذین اجتنبوا الطغوت أن یعبدوها و أنابوا إلى اللّه» ۹ - پیامبر(ص)، مأمور ابلاغ بشارت خداوند به بندگان خالص او است. «فبشّر عباد» کلمه «عباد» به ضمیر متکلم اضافه شده است; ولى در کلام حذف گردیده و تقدیر آن «عبادى» است. ۱۰ - «انذار و تبشیر»، «بیم دادن و امیدبخشیدن» و «تشویق و تهدید»، از روش هاى تربیتى قرآن «لهم من فوقهم ظلل من النار ... ذلک یخوّف اللّه به عباده ... لهم البشرى فبشّر عباد»
تفسیر (۷)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۶)
  • اندیشیدن در گفتارها و انتخاب نیکوترین انها، ویژه بندگان خردمند و هدایتیافته خدا+۱ آیه
  • گوشسپاری به سخنان و پیروی از بهترین انها، مورد تشویق خداوند+۱ آیه
  • بررسی سخنان گوناگون و پیروی از بهترین انها از ویژگیهای بندگان خداوند+۱ آیه
  • پیرویکنندگان از بهترین سخنان، مورد بشارت خداوند+۱ آیه
  • بندگان خاص خدا، پیرو بهترین کلامها+۱ آیه
  • انابه به درگاه خدا درپیدارنده بشارت الهی
  • قرار گرفتن در زمره اولواالالباب، از اثار انابه به درگاه خداوند+۱ آیه
  • انابه به درگاه خداوند، سبب بهرهمندی از هدایت الهی+۲ آیه
  • صاحبان خرد ناب، بهرهمند از بشارتهای خدا+۱ آیه
  • شنیدن سخنان و ارای گوناگون با دقّت، و گزینش بهترین انها، از اوصاف پسندیده اولواالالباب+۱ آیه
  • اولواالالباب، بندگان خاصّ و شایسته خداوند+۱ آیه
  • بشارت خداوند، به پرهیزکنندگان از پرستش طاغوت و انابهکنندگان به سوی خداوند
  • بهرهمندی بندگان خالص خدا، از بشارت الهی
  • بشارتدهی، از وظایف تبلیغی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • بهرهمندان از بشارت الهی، صاحبان فکر و راهیافتگان به مسیر هدایت+۱ آیه
  • پرهیز از پرستش طاغوت، عامل بشارت الهی
  • انابه و رجوع به سوی خداوند، عامل بهرهمندی از بشارت الهی
  • بندگی خدا از عوامل بهرهمندی از بشارت الهی
  • استماع سخنان و انتخاب و پیروی از بهترین انها از عوامل بهرهمندی از بشارت الهی+۱ آیه
  • تجاوز شیطان از حد و مرز الهی، همچون طاغوت
  • تجاوز شیطان و معبودان باطل از حدّ و مرز الهی، همچون طاغوت
  • اندیشیدن در گفتارها و انتخاب نیکوترین انها، ویژه بندگان خردمند و هدایتیافته+۱ آیه
  • پرهیز از عبادت طاغوت، جلوهای از تقواپیشگی و پارسایی+۱ آیه
  • عبادت و انابه بندگان به درگاه خدای یگانه، مورد ستایش و تمجید الهی
  • توحید، درپیدارنده پاداش خداوند
  • ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها+۱ آیه
  • گوش سپاری به سخنان و پیروی از بهترین انها، مطلوب و مورد توصیه خداوند+۱ آیه
  • لزوم بشارت پیامبر(صلی الله علیه واله) به بندگان گوش کننده اراء و گفتارها و پیروی کننده بهترین انها+۱ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۵ آیه
  • وجوب انکار و اجتناب از طاغوت+۲ آیه
  • گوش فرا دادن به سخنان و پیروی از بهترین انها، مورد تشویق خداوند+۱ آیه
  • گوش سپاری به سخنان و برگزیدن بهترین انها، از ویژگیهای بندگان خدا+۱ آیه
  • گوش سپاری به گفته ها و پیروی از بهترین انها، ویژگی صاحبان عقل+۱ آیه
  • هدایت، از اثار گوش فرا دادن به سخنان و پیروی از بهترین انها+۱ آیه
  • اجتناب از شرک، مایه بهره مندی از بشارت الهی
  • اطاعت از طاغوت، از مصادیق شرک در عبادت+۱ آیه
  • استفاده از شنوایی برای شنیدن سخنان گوناگون و گزینش بهترین انها، از ویژگیهای بندگان خدا+۱ آیه
  • استفاده از شنوایی برای استماع سخنان مختلف و پیروی از بهترین انها، مورد تشویق خداوند+۱ آیه
  • لزوم اجتناب از عبادت طاغوت و اطاعت از سردمداران ضلالت
  • پرهیز از اطاعت سردمداران ضلالت، موجب دریافت بشارت الهی
  • نقش تعیین کننده و اساسی حاکمان و فرمانروایان گمراه، در گمراهی جامعه خود
  • اجتناب از عبادت طاغوت و روی اوردن به خداوند، موجب شایستگی برای دریافت بشارت الهی
  • پذیرش دعوت پیامبران برای عبادت خدا و اجتناب از عبادت طاغوت، به مثابه پیروی از بهترین سخن+۱ آیه
  • پذیرش دعوت پیامبران برای عبادت خدا و اجتناب از عبادت طاغوت، موجب بهره مندی از هدایت خاص الهی+۲ آیه
  • عبادت خالصانه خدا و اجتناب از عبادت طاغوت، از اوصاف تقواپیشگان+۲ آیه
  • پرهیز از عبادت و اطاعت طاغوت، از اوصاف اولواالالباب (خردمندان)+۲ آیه
  • عبادت طاغوت و خودداری از عبادت خداوند، موجب قطعی شدن عذاب الهی در دوزخ+۱ آیه
  • عدم توانایی پیامبر(صلی الله علیه واله) به نجات طاغوت پرستان، از عذاب جهنّم+۱ آیه
  • عدم قدرت پیامبر(صلی الله علیه واله) در گرایش دادن عبادت کنندگان طاغوت به اسلام+۱ آیه
  • گروهی از مردم، پرستنده طاغوت+۱ آیه
  • نیکو سخن گفتن با دیگران، امری معروف و پسندیده+۱ آیه
  • بشارتدهی به انسانها، از وظایف محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • ابلاغ بشارت خداوند به گوشکنندگان سخنان دیگران و سپس پیروی از بهترین ان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • بشارت به بندگان گوش کننده ارا و گفتارها و پیروی کننده بهترین انها، از وظایف و واجبات پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • قوه شنوایی، ابزاری در خدمت هدایت شدن+۱ آیه
  • لجاجت انسانها در برابر حق، مانع هدایت انان+۱ آیه
واژه‌ها