اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ نَزَّل‌َ أَحسَن‌َ الحَدِيث‌ِ کِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِي‌َ تَقشَعِرُّ مِنه‌ُ جُلُودُ الَّذِين‌َ يَخشَون‌َ رَبَّهُم ثُم‌َّ تَلِين‌ُ جُلُودُهُم وَ قُلُوبُهُم إِلي ذِکرِ اللّه‌ِ ذلِک‌َ هُدَي اللّه‌ِ يَهدِي بِه‌ِ مَن يَشاءُ وَ مَن يُضلِل‌ِ اللّه‌ُ فَما لَه‌ُ مِن هادٍ «23»
خداوند متعال نازل فرمود بهترين حديث را کتابي که شبيه است بعض آن با بعض ديگر در حسن و بيان و جودة لفظ و فصاحت و بلاغت کلام دوبدو ميلرزاند جلود کساني که خوف و خشيت الهي پروردگار خود را دارند پس از آن نرم ميکند ابدان و قلوب آنها را بسوي ذکر الهي اينست هدايت خداوند متعال هدايت ميفرمايد باين کتاب هر کرا بخواهد که قابل هدايت باشد و کسي را
جلد 15 - صفحه 303
که گمراه نمود پس نيست از براي او هدايت کننده‌اي.
اللّه‌ُ نَزَّل‌َ أَحسَن‌َ الحَدِيث‌ِ اطلاق حديث بر قرآن بواسطه صدور او از جانب حق است و کلام الهيست چنانچه احاديث نبوي اخبار صادره از آن حضرت است و احاديث ائمه اخبار صادر از آنها است و احسنيه او غايت فصاحت و بلاغت او است که از قدرت بشر خارج است و اشتمال او بر مواعظ و نصايح و احکام و بشارات و تحذيرات و قصص انبياء سلف و آنچه بشر بآن محتاج است.
کِتاباً مُتَشابِهاً اينکه احسن الحديث کتابيست مجموع بين الدفتين که يکي از چهار کتاب است که نازل شده تورات زبور انجيل فرقان مشابه يکديگر يا مراد شبيه ساير کتب سماويه است از جهت نزولش از جانب خدا و لو از جهات ديگر افضليت داشته باشد بر آنها مثل انبياء که ميفرمايد لا نُفَرِّق‌ُ بَين‌َ أَحَدٍ مِن رُسُلِه‌ِ بقره آيه 285 از حيث آنکه تمام فرستاده او هستند و لو از جهات ديگر بعضي بر بعضي افضليت دارد که ميفرمايد تِلک‌َ الرُّسُل‌ُ فَضَّلنا بَعضَهُم عَلي بَعض‌ٍ بقره آيه 254 يا مراد بعض آن شبيه ببعض ديگر است از حيث فصاحت و بلاغت و جودة کلام و نظم و ساير محسنات.
مَثانِي‌َ از براي اينکه کلمه تفاسيري شده يکي آنکه مشتمل است اينکه کتاب بر سوره حمد و ساير سور قرآني چنانچه ميفرمايد وَ لَقَد آتَيناک‌َ سَبعاً مِن‌َ- المَثانِي وَ القُرآن‌َ العَظِيم‌َ حجر آيه 87 و يکي از اسامي سوره حمد سبع- المثانيست چون سوره حمد مشتمل است بنحو خلاصه بر جميع آنچه در ساير سور است و ديگر آنکه در تلاوت و قرائت او انسان خسته نميشود هر چه تلاوت کند باز مايل است که دو مرتبه تلاوت شود يا در استماع باز ميخواهد مرتبه ديگر استماع کند ديگر آنکه مشتمل است بر بشارات و تحذيرات يا بر مواعظ و نصايح يا بر قصص و احکام ولي در اخبار ائمه عليهم السلام است که قرآن احد ثقلين است که هدايت و نجات منوط باين دو است که فرمود
«اني تارک فيکم الثقلين کتاب اللّه و عترتي ما ان تمسکتم بهما لن تضلّوا ابدا لا يفترقان حتي يردا علي-
جلد 15 - صفحه 304
الحوض».
تَقشَعِرُّ مِنه‌ُ جُلُودُ الَّذِين‌َ يَخشَون‌َ رَبَّهُم چون برخورد بآيات عذاب و اوصاف جهنم ميکنند بدنهاي آنها ميلرزد از خوف الهي پس از آن آرام ميگيرند و بياد خدا و ذکر آن مي‌افتند چنانچه ميفرمايد الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ تَطمَئِن‌ُّ قُلُوبُهُم بِذِکرِ اللّه‌ِ أَلا بِذِکرِ اللّه‌ِ تَطمَئِن‌ُّ القُلُوب‌ُ رعد آيه 28.
ذلِک‌َ هُدَي اللّه‌ِ يَهدِي بِه‌ِ مَن يَشاءُ کساني که ميداند قابل هدايت هستند اسباب هدايت را از براي آنها تام و تمام ميفرمايد و توفيق و تأييد ميدهد و مينمايد.
وَ مَن يُضلِل‌ِ اللّه‌ُ کساني که قابل هدايت نيستند بخود واميگذارد بلکه اسباب براي آنها فراهم ميکند که هر چه بتوانند ضلالت خود را بيشتر کنند چنانچه ميفرمايد وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172.
فَما لَه‌ُ مِن هادٍ کسي که بهدايت الهي هدايت نشود کي ميتواند او را هدايت کند.