سوره زمر(الزمر)، آیه ۲۳ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۶۱
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاءُ وَمَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ
خداوند بهترین سخن را نازل کرده، کتابی که آیاتش (در لطف و زیبایی و عمق و محتوا) همانند یکدیگر است؛ آیاتی مکرّر دارد (با تکراری شوقانگیز) که از شنیدن آیاتش لرزه بر اندام کسانی که از پروردگارشان میترسند میافتد؛ سپس برون و درونشان نرم و متوجّه ذکر خدا میشود؛ این هدایت الهی است که هر کس را بخواهد با آن راهنمایی میکند؛ و هر کس را خداوند گمراه سازد، راهنمایی برای او نخواهد بود!
معنی کلمات و عبارات
«أَحْسَنَ الْحَدِیثِ»: زیباترین کلام و بهترین سخن. مراد قرآن است. «کِتَاباً»: بدل از (أَحْسَنَ) است. «مُتَشَابِهاً»: همگون و همسان. مراد این است که جملگی قرآن از لحاظ لفظی و معنوی همگون در اعجاز است. در سراسر قرآن، الفاظ به گونه زیبا و بجا به کار رفتهاند، و معانی بدون کمترین تناقض و تضاد استعمال شدهاند. «مَثَانِیَ»: جمع مثنّی، مکرّر. مراد این است که احکام و مواعظ و قصص و غیره در موارد متعدّد به شکلهای متفاوت و صورتهای مختلف تکرار شدهاند تا خوب فهم و در مغزها جایگزین شوند. یا این که مثنّی به معنی دو تا و جفت یکدیگر است. یعنی مسائل و مطالب مقابل یکدیگر در قرآن آمده است که در هر دو بخش اعجاز قرآن پیدا و هویدا است. از قبیل: ایمان و کفر. حق و باطل، هدایت و ضلالت، خیر و شرّ، حسنات و سیّئات، بیم و امید. «تَقْشَعِرُّ»: بر خود میلرزد. «تَلِینُ»: نرم میگردد. میگراید. مراد رام و پذیرای قوانین و احکام قرآن شدن و تسلیم حقائق و معانی آن گشتن است. «ذِکْرِ اللهِ»: قرآن خدا (نگا: زمر / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - خداوند، بهترین سخن را براى مردم نازل فرموده است. «اللّه نزّل أحسن الحدیث»
۲ - قرآن، حاوى بهترین سخن درباره دین و هدایت مردمان «اللّه نزّل أحسن الحدیث»
مقصود از «أحسن الحدیث» قرآن کریم است و چون موضوع کتاب هاى آسمانى، دین و هدایت مردمان مى باشد، قهراً بهترین بودن قرآن در رابطه با موضوع خودش خواهد بود.
۳ - قرآن، بهترین کتاب آسمانى در مقایسه با دیگر کتاب هاى آسمانى «اللّه نزّل أحسن الحدیث»
بهترین بودن قرآن، ممکن است در مقایسه با دیگر کتاب هاى آسمانى سنجیده شده باشد.
۴ - کتابت آیات قرآن و تدوین آن، پس از نزول آن بر پیامبر(ص) «اللّه نزّل أحسن الحدیث کتبًا»
اطلاق کتاب (نوشته و نگارش یافته) بر قرآن یا بدان جهت بوده که آیه هاى آن پس از نزول نوشته مى شد و یا توصیه اى است از جانب خداوند که باید به صورت نوشته در آید. هر دو احتمال گویاى برداشت یاد شده است.
۵ - شباهت، هماهنگى و انسجام مطالب، از اوصاف قرآن «کتبًا متشبهًا»
«متشابهاً» صفت براى «کتاباً» است و مقصود از «مشابهت» هماهنگى وانسجام مطالب قرآن است که هیچ گونه اختلاف و تضاد و تناقض در آنها وجود ندارد.
۶ - تکرار مطالب و مسائل، از اوصاف قرآن «کتبًا متشبهًا مثانى»
«مثنى» (جمع «مثانى») به معناى مکرر است و مقصود از آن تکرار شدن بسیارى از مسائل و مطالب قرآن (همچون داستان ها و...) به مناسبت هاى مختلف و به اقتضاى نیازهایى بود که پیش مى آمد.
۷ - مطالب و مسائل قرآن - در عین تکرار شدن آنها - برخوردار از مشابهت، هماهنگى و انسجام و به دور از هرگونه اختلاف، تناقض و تضاد «متشبهًا مثانى»
برداشت بالا مبتنى بر این دیدگاه است که نصب «مثانى»، به خاطر تمییز بودن براى «متشبهاً»باشد; یعنى، «متشابهة مثانیة» (تکرارهایش، مشابه و هماهنگ باهم هستند).
۸ - تأثیر عمیق و لرزه انداز قرآن، بر اهل خشیت و خداترسان «کتبًا ... تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم»
۹ - اثرپذیرى عمیق و لرزه انداز قرآن، نشانه وجود روح خشیت و خداترسى در انسان «کتبًا ... تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم»
وقتى تأثیرگذارى عمیق قرآن اختصاص به اهل خشیت داشته باشد (الذین یخشون ربّهم)، استفاده مى شود که هر کس از قرآن تأثیرپذیرفت و به لرزه درآمده، اهل خشیت خواهد بود.
۱۰ - تأثیرگذارى عمیق و لرزه انداز دل هاى آماده، از اوصاف کتاب آسمانى قرآن «کتبًا ... تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم»
جمله «تقشعرّ منه جلود...» صفت براى «کتاب» است.
۱۱ - تأثیر آرامش بخش و سرورآفرین قرآن، در اهل خشیت و خداترسان «ثمّ تلین جلودهم و قلوبهم إلى ذکر اللّه»
نرم شدن پوست ها و قلب ها (تلین جلودهم و قلوبهم)، کنایه از آرامش یافتن و سرور است. این مطلب در مقابل ترس و ناراحتى است که موجب لرزش پوست ها (اندام) و اضطراب دل ها مى باشد.
۱۲ - تأثیرگذارى قرآن، در گرو وجود زمینه هاى لازم و دل آماده است. «تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم ثمّ تلین جلودهم و قلوبهم إلى ذکر اللّه»
این که خداوند فرمود: قرآن، لرزه به اندام اهل خشیت مى اندازد و در خداترسان اثر عمیق مى گذارد، مى تواند بیانگر این حقیقت باشد که قرآن در کسانى اثر مى گذارد که زمینه آن را داشته باشند و دلشان آماده پذیرش سخن حق باشد.
۱۳ - یاد خدا، آرام بخش جان ها و سرور قلب ها است. «ثمّ تلین جلودهم و قلوبهم إلى ذکر اللّه»
۱۴ - پدید آوردن حالت «خوف و رجا»، «ترس و آرامش» و «بیم و امید» در انسان، از آثار قرآن است. «کتبًا ... تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم ثمّ تلین جلودهم و قلوبهم إلى ذکر اللّه»
لرزش یا آرامش اندام و قلب، از آثار توجه به قرآن کریم است و این دو نشانه وجود دو حالت خوف و رجا در انسان است.
۱۵ - قرآن، کتاب هدایت است. «کتبًا ... ذلک هدى اللّه یهدى به»
۱۶ - هدایت پذیرى از قرآن، در گرو مشیت و خواست خداوند است. «کتبًا ... ذلک هدى اللّه یهدى به من یشاء»
۱۷ - اهل خشیت و خداترسان، بهره مند از هدایت الهى «کتبًا ... تقشعرّ منه جلود الذین یخشون ربّهم ... ذلک هدى اللّه یهدى به من یشاء»
از این که خداوند اهل خشیت را، کسانى معرفى کرد که تحت تأثیر قرآن قرار مى گیرند، به دست مى آید که یکى از مصادیق مورد نظر از «یهدى به من یشاء» همین گروه مى باشد.
۱۸ - گمراه شده الهى، براى همیشه از هدایت محروم است. «و من یضلل اللّه فما له من هاد»
۱۹ - سنگدلان غافل از خدا، محروم از هدایت اند. «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه ... و من یضلل اللّه فما له من هاد»
مقصود از «من یضلل اللّه...» همان سنگدلان از خدا غافل هستند که در آیه قبل، از آن سخن به میان آمد (فویل للقاسیة قلوبهم من ذکر اللّه...).
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۳۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار روانی ذکر خداتأثیر قرآن در اهل خشیتتأثیرپذیری از قرآنفضایل اهل خشیتمحرومیت سنگدلانمحرومیت غافلاننزول بهترین سخنهماهنگی قرآنزمینه امیدواریتکرار در قرآنزمینه ترسزمینه تأثیر قرآنبهترین کتب آسمانیآثار اضلال خدانشانه های خشیتزمینه آرامشبهترین سخنمحرومیت گمراهانعوامل سرورعوامل آرامشجمع قرآنکتابت قرآنمحرومان از هدایتنقش قلبتاریخ قرآنفضیلت قرآنهدایتهای خدامنشأ هدایتهدایتگری قرآنآثار مشیت خداویژگیهای قرآننقش قرآنافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۶)
- یاد و نام خدا، مایه ارامش قلب+۱ آیه
- تاثیر عمیق و لرزهانداز احسنالحدیث (قران) در اهل خشیت و خداترسان
- تاثیر ارامشبخش احسنالحدیث (قران) در جسم و جان اهل خشیت و خداترسان
- احسن الحدیث، یکی از نامهای قران
- قران، در بردارنده بهترین سخن (احسنالحدیث) درباره دین و هدایت مردم
- قران، بهترین کتاب اسمانی در مقایسه با دیگر کتابهای اسمانی
- احسن الحدیث نازل شده از سوی خداوند
- اشکار شدن اثار ارامش و اطمینان بر پوست انسانهای خداترس، با شنیدن ایات قران، پس از اضطراب
- انقباض و انبساط پوست انسان
- نمایان شدن اثار ترس در پوست انسانهای خداترس، همراه با انقباض ان، هنگام شنیدن ایات الهی
- قساوت قلب، از عوامل اسیبزننده به تربیت+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- گمراهی برخی انسانها، برخاسته از مشیّت و اراده الهی+۵ آیه
- گمراه شدگان از سوی خداوند، غیر قابل هدایت به وسیله دیگران+۵ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مایه خداترسی
- خوف و خشیّت از خداوند، سبب تاثّر شدید از قران و معارف ان+۱ آیه
- ارامش پوستها و قلبهای خداترسان، با ذکر خدا
- اعراض از ذکر و یاد خدا، موجب ضلالت و گمراهی+۱ آیه
- قران، بهترین سخن نازل شده از ناحیه خداوند+۱ آیه
- قران، بهترین سخن نازل شده از ناحیه خداوند+۱ آیه
- محرومیّت گمراهان، از هدایتهای الهی+۶ آیه
- عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۷ آیه
- ناتوانی مردم از هدایت افراد گمراه شده، بدون درخواست خداوند+۶ آیه
- قران، دربردارنده بهترین سخن، درباره دین و هدایت مردم
- قران، بهترین کتاب اسمانی، در مقایسه با دیگر کتابهای اسمانی
- احسن الحدیث، از نامهای قران
- قران، کتاب حدیث و جدید+۳ آیه
- کتاب، از نام های قران+۱ آیه
- متشابه، از اسما و صفات قران
- مثانی، از اسما و صفات قران+۱ آیه
- خوف و خشیت از خداوند، سبب تاثّر شدید از قران و معارف ان+۱ آیه
- نزول قران به صورت تدریج و در فواصل زمانی مختلف
- روحیّه حق پذیری در برابر تعالیم الهی، مانع قساوت قلب و سنگدلی انسان+۲ آیه
- قلب، کانون و محل ارامش+۱ آیه
- یاد و نام خدا، مایه ارامش قلب+۱ آیه
- انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۶ آیه
- تلاوت و شنیدن ایات قران، اثر بخش در دلهای مؤمنان+۲ آیه
- یاد خدا، سبب تاثّر قلب و روح مؤمنان+۲ آیه
- قلب، کانون عواطف ادمی
- قران بهترین کتاب اسمانی در مقایسه با دیگر کتابهای اسمانی
- خوف از خداوند، از زمینههای مدح او
- هدایت شدن مردم، در گرو اراده و مشیّت خداوند+۲ آیه
- مُضلّ/ اسماوصفات+۷ آیه
- ارامش روانی و احساس امنیّت درونی، اثر پذیرش هدایت هدایتگران الهی
- قران، کتابی هدایتگر و مشتمل بر تعالیم هدایت بخش
- قساوت و سنگدلی، زمینه منع هدایتهای الهی+۱ آیه