اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَئِن سَأَلتَهُم مَن خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ لَيَقُولُن‌َّ اللّه‌ُ قُل أَ فَرَأَيتُم ما تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ إِن أَرادَنِي‌َ اللّه‌ُ بِضُرٍّ هَل هُن‌َّ کاشِفات‌ُ ضُرِّه‌ِ أَو أَرادَنِي بِرَحمَةٍ هَل هُن‌َّ مُمسِکات‌ُ رَحمَتِه‌ِ قُل حَسبِي‌َ اللّه‌ُ عَلَيه‌ِ يَتَوَکَّل‌ُ المُتَوَکِّلُون‌َ (38)
و هر آينه اگر بپرسي از اينکه مشرکين کي خلق نموده آسمانها و زمين را هر آينه ميگويند اللّه خداي متعال بگو آيا پس ازين رأي شما چيست و مشاهده ميکنيد آنهايي که شما ميخوانيد از غير خدا از اصنام و غير اصنام اگر اراده فرمايد براي من خداوند بضرر و بلائي آيا اينکه آلهه شما ميتوانند از من برطرف کنند و کشف کنند بلاء الهي را يا اراده فرمايد براي من رحمتي و نعمتي آيا اينها ميتوانند جلوگيري کنند رحمت او را بگو کافيست مرا خداي متعال بر او بايد توکل کنند و توکل ميکنند توکل کنندگان.
جلد 15 - صفحه 316
لَئِن سَأَلتَهُم مَن خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ البته اينکه مشرکين ميدانند که آلهه آنها قدرت بر خلق يک پشه و مگر ندارند إِن‌َّ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ- اللّه‌ِ لَن يَخلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجتَمَعُوا لَه‌ُ وَ إِن يَسلُبهُم‌ُ الذُّباب‌ُ شَيئاً لا يَستَنقِذُوه‌ُ مِنه‌ُ ضَعُف‌َ الطّالِب‌ُ وَ المَطلُوب‌ُ حج آيه 72 لذا جواب ميدهند لَيَقُولُن‌َّ اللّه‌ُ چون مشرکين معتقد بوجود خداوند بودند مثل طبيعي و دهري که منکر خدا هستند و تمام را مستند بطبيعت ميدانند نيستند حتي طبيعي هم اگر مغز قلب او را بشکافي منکر خدا نيست و لو بظاهر انکار مي‌کند لذا يک نفر از آنها خدمت حضرت صادق رسيد عرض کرد «ما الدليل علي وجود ربک» حضرت چون از پيشامد او مطلع بود فرمود
«هل رکبت سفينه»
گفت نعم فرمود آيا سفينه تو مشرف بر غرق شده گفت نعم فرمود آيا در آن حال متوجه شدي که هست کسي که تو را نجات دهد گفت آري فرمود همان خداي من است.
دل هر ذره را که بشکافي || وحده لا شريک له گويد
قُل أَ فَرَأَيتُم ما تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ آلهه شما چه قدرت‌نمايي کردند بر شما که آنها را ميپرستيد.
إِن أَرادَنِي‌َ اللّه‌ُ بِضُرٍّ هَل هُن‌َّ کاشِفات‌ُ ضُرِّه‌ِ کيست بتواند دفع کند بلايي را که خدا خواسته مگر خود او قادر بر دفع است چنانچه خدمت امير المؤمنين عرض کردند که افلاطون حکيم گفته «الحوادث سهام و السماوات قصي و الانسان هدف و الرّامي هو اللّه فاين المفرّ» حضرت فرمود
فَفِرُّوا إِلَي اللّه‌ِ
ذاريات آيه 50 بايد بدعاء و توسل و انابه و توجه و اطاعت و ساير اسباب از خود او درخواست نمود دفع بلا را.
أَو أَرادَنِي بِرَحمَةٍ هَل هُن‌َّ مُمسِکات‌ُ رَحمَتِه‌ِ
«اللهم لا مانع لما اعطيت و لا معطي لما منعت»
«وَ إِن يَمسَسک‌َ اللّه‌ُ بِضُرٍّ فَلا کاشِف‌َ لَه‌ُ إِلّا هُوَ وَ إِن يُرِدک‌َ بِخَيرٍ فَلا رَادَّ لِفَضلِه‌ِ يُصِيب‌ُ بِه‌ِ مَن يَشاءُ مِن عِبادِه‌ِ وَ هُوَ الغَفُورُ الرَّحِيم‌ُ» يونس آيه 107.
جلد 15 - صفحه 317
قُل حَسبِي‌َ اللّه‌ُ
«حسبي اللّه و کفي سمع اللّه لمن دعا ليس وراء اللّه منتهي».
عَلَيه‌ِ يَتَوَکَّل‌ُ المُتَوَکِّلُون‌َ توکل از آثار توحيد افعاليست که فعّال ما يشاء او است و بس و برداشتن نظر از جميع اسباب ظاهريه و توجه بذات اقدس ربوبي