تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُکِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (45)
وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ: و چون ياد کرده شود خداى تعالى به يگانگى، يعنى هرگاه کلمه توحيد بشنوند، اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ: مشمئز و منقبض گردند قلبها، الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ: آنانکه ايمان نياورند به آخرت، يعنى از خشم و کينه برگردند به مرتبه‌اى که اثر انقباض در پيشانى آنها ظاهر شود. وَ إِذا ذُکِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ: و هرگاه ياد کرده شوند آنانکه غير از خدايند، يعنى معبودان باطله، إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ: آنگاه ايشان فرحناک و بشاش شوند. و چون اين هر دو حالت بر وجهى است که آثار آن در صورت هويدا شود، پس اين کلام مشعر است بر غايت عناد و نهايت جحود آنها، و شبهه‌اى نيست که دشمنان خدا همچنانکه به ذکر خدا غمگين شوند، همچنين به ذکر اولياء الهى که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيت عصمت باشند نيز غضبناک مى‌گردد، و حال آنکه حضرت فرمود: الا و من ابغض آل محمّد جاء يوم القيمة مکتوبا بين عينيه: آيس من رحمة اللّه: آگاه باشيد هر که دشمن دارد آل محمد عليهم السلام را، مى‌آيد روز قيامت در حالى که نوشته شده ميان پيشانيش:
مأيوس از رحمت خدا. «1»