سوره زمر(الزمر)، آیه ۴۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۳
وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِن دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ
هنگامی که خداوند به یگانگی یاد میشود، دلهای کسانی که به آخرت ایمان ندارند مشمئزّ (و متنفّر) میگردد؛ امّا هنگامی که از معبودهای دیگر یاد میشود، آنان خوشحال میشوند.
معنی کلمات و عبارات
«إِذا ذُکِرَ اللهُ وَحْدَهُ ...»: (نگا: اسراء / ). «إِشْمَأَزَّتْ»: گرفته و بیزار گردید. به هم آمد. «یَسْتَبْشِرُونَ»: شاد و مسرور میگردند. یادآوری: هماکنون انسانهائی هستند که از شنیدن نام خدا، شور و شوقی از ایشان دیده نمیشود، ولی به محض به میان آمدن نام بندهای از بندگان خدا هیاهو و نعرهها سر میدهند و غرق سرور میشوند و چه بسا به حالت جذبه میافتند و سرودگویان به دست افشانی و پایکوبی میپردازند. و گاهی در مقابل قطعه سنگی و چوبی و یا انسانی بیسواد و بیخبر از قرآن و فقه و شریعت زانو میزنند!
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - تنفر شدید و انزجار درونى مشرکان، از یاد شدن نام خدا به تنهایى (بدون نام معبودهاىدیگر) «و إذا ذکر اللّه وحده اشمأزّت قلوب الذین لایؤمنون بالأخرة»
۲ - نفوذ آیین شرک در قلب و جان مشرکان صدراسلام و حساسیت شدید آنان نسبت به آیین یکتاپرستى «و إذا ذکر اللّه وحده اشمأزّت قلوب الذین لایؤمنون بالأخرة»
از تنفر و انزجار قلبى مشرکان به صرف یاد کردن نام خداوند، برداشت بالا به دست مى آید.
۳ - ایمان نداشتن به جهان آخرت، از اوصاف مهم و شناخته شده مشرکان صدراسلام «الذین لایؤمنون بالأخرة»
توصیف مشرکان به ایمان نداشتن به آخرت و انتخاب این وصف از میان اوصاف دیگر آنان، مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.
۴ - عقیده به وجود خداى یکتا، مستلزم عقیده به وجود جهان آخرت است. «و إذا ذکر اللّه وحده اشمأزّت قلوب الذین لایؤمنون بالأخرة»
از این که خداوند مى فرماید: کسانى که ایمان به آخرت ندارند، از یاد خدا به تنهایى، تنفر دارند; به دست مى آید که این تنفر به خاطر ایمان نداشتن به آخرت است و اگر آنان ایمان مى داشتند، چنین تنفرى به آنها دست نمى داد. بنابراین میان ایمان به آخرت و ایمان خداوند یکتا، تلازم وجود دارد.
۵ - انبساط خاطر و شادمانى مشرکان به هنگام یاد شدن نام معبودهایى جز خداوند (معبودهاى ادعایى آنان) «و إذا ذکر الذین من دونه إذا هم یستبشرون»
۶ - مشرکان نسبت به یاد کردن خدا به همراه یاد دیگر معبودها و نیز عبادت مشترک خدا و معبودها، حساس نبوده و مخالفت نمىورزیدند. «و إذا ذکر اللّه وحده اشمأزّت ... و إذا ذکر الذین من دونه إذا هم یستبشرون»
از آیه شریفه به روشنى استفاده مى شود که مشرکان نسبت به یاد کردن خدا به تنهایى حساس بوده و از یاد شدن معبودهاى خود بدون یاد شدن خدا خوشحال مى شدند; ولى در این آیه از واکنش و حساسیت مشرکان در صورتى که نام خدا و معبودها با هم و مشترکاً یاد شوند، سخنى به میان نیامده است. بنابراین یاد نشدن آن، مى تواند حاکى از مطلب بالا باشد.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۶۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ذکر معبودان باطلزمینه عقیده به آخرتمشرکان و ذکر خدامشرکان و ذکر معبودان باطلعبادات مشرکانعوامل سرور مشرکانعوامل نفرت مشرکانصفات مشرکان صدراسلاممشرکان صدراسلام و توحید عبادیشرک مشرکانعبادت معبودان باطلآثار عقیده به توحیدمکذبان آخرتآثار ذکر خداآثار شرک
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
- نفرت از یاد خدا، از اثار کفر به اخرت
- بشارت مشرکان به یکدیگر، هنگام یاداوری اهل ایمان، از معبودهای دیگری غیر خدای یکتا
- نفرت مشرکان، از سخن و یاد توحید+۱ آیه
- وجوب ایمان به اخرت+۳ آیه
- ذکر و یاد خدا به یگانگی، موجب نفرت مشرکان+۱ آیه
- اعراض و تنفّر دلهای مشرکان بی ایمان به اخرت، از ذکر خداوند به یگانگی+۴ آیه
- سرور مشرکان، به هنگام یاد شدن از معبودان باطل
- حسّاسیّت شدید مشرکان، در مقابل ایین توحید و یکتاپرستی
- بشارت مشرکان به یکدیگر، هنگام یاد شدن از معبودهای باطل
- سرور مشرکان، هنگام یاد غیر خدا
- تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
- تکذیب و انکار اخرت، ظلم، و موجب عذاب اخرتی+۱ آیه
- سرور قلب کافران و شادی انان، هنگام شنیدن نام معبودهای باطل
- نفوذ ایین شرک در قلب مشرکان صدر اسلام و بیزاری انان نسبت به ایین یکتا پرستی
- شادی قلوب مشرکان، هنگام یاداوری خدایان دروغین
- نفرت پیدا کردن قلوب کافران، هنگام شنیدن نام خدا
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان