1- خداوند تدبير امور بندگانش را به انبيا سپرده است. «يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِيفَةً»
2- تدبير امور مردم، حقّ خداست که به هر کس بخواهد واگذار مى‌کند. «إِنَّا جَعَلْناکَ»
3- دين از سياست جدا نيست. «يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِيفَةً»
4- حکومت بر مردم، نعمت بزرگى است که شکر آن، اجراى عدالت در ميان مردم است. جَعَلْناکَ خَلِيفَةً ... فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِ
5- محور قضاوت بايد حقّ باشد. «فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ»
6- رهبران و داوران جامعه بايد از هواى نفس دور باشند. خَلِيفَةً ... فَاحْکُمْ ... لا تَتَّبِعِ الْهَوى
7- در مديريّت حتّى المقدور نيروها را حفظ کنيد. (خداوند به خاطر يک ترک اولى، اولياى خود را از گردونه‌ى اجتماع خارج نمى‌کند). فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ ...
فَغَفَرْنا ... يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ
8- قضاوت از شئون حکومت است و بايد الهى باشد. «شَدَدْنا مُلْکَهُ- إِنَّا جَعَلْناکَ
جلد 8 - صفحه 99
خَلِيفَةً- فَاحْکُمْ»
9- حکومت دينى، سابقه‌اى بس طولانى دارد. «شَدَدْنا مُلْکَهُ- جَعَلْناکَ خَلِيفَةً- فَاحْکُمْ»
10- رفتار خليفه‌ى خدا بايد پرتوى از افعال الهى باشد. «وَ اللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ» «1»، «فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ»
11- هر چه در برابر حقّ قرار گيرد، هوى و هوس است. «فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى»
12- خطر قضاوت، دورى از حقّ و توجّه به هواهاى نفسانى است. فَاحْکُمْ ...
بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى
13- همه انسان‌ها حتّى انبيا در معرض دام هوس هستند که از طريق هشدارهاى الهى مصون مى‌مانند. «لا تَتَّبِعِ الْهَوى»
14- هوى پرستى ممنوع است، خواه تمايلات فردى و شخصى باشد يا گروهى و حزبى. «لا تَتَّبِعِ الْهَوى»
15- هوى پرستى با انحراف مساوى است. «لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّکَ»
16- خطرات گام به گام پيش مى‌آيد (گام اول هوى پرستى، گام دوم انحراف از راه خدا، گام سوم فراموش کردن حساب و قيامت و در نتيجه عذاب شديد).
لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّکَ ... لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ
17- ايمان به معاد کافى نيست، بايد انسان ياد معاد باشد. (در مورد بعضى افراد قرآن مى‌فرمايد: «لا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسابِ» «2» ايمان به معاد ندارد ولى در اين آيه مى‌خوانيم: ايمان هست ولى معاد را فراموش مى‌کند. «نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ»
18- هوى پرستى و فراموش کردن روز قيامت، خطراتى است که حاکمان جامعه را تهديد مى‌کند. جَعَلْناکَ خَلِيفَةً ... لا تَتَّبِعِ الْهَوى ... نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ
«1». غافر، 20.
«2». غافر، 27.
تفسير نور(10جلدى)، ج8، ص: 100