1- در جهان بينى الهى، آفرينش هدفدار است. ما خَلَقْنَا ... باطِلًا و در بينش غير الهى، آفرينش بى هدف است. «ذلِکَ ظَنُّ الَّذِينَ کَفَرُوا»
2- چون نظام هستى بر اساس حقّ است پس داورى نيز بايد بر اساس حقّ باشد تا نظام قانون با نظام آفرينش همسو باشند. فَاحْکُمْ ... بِالْحَقِ ... وَ ما خَلَقْنَا ... باطِلًا
3- در تمام هستى، هيچ ذرّهاى بيهوده خلق نشده است. «ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا»
4- کفّار براى اعتقادات خود دليل ندارند بلکه تکيهگاهشان ظن و گمان است.
ظَنُّ الَّذِينَ ...
5- چون آفرينش هدفدار است، هرگز رها نمىشود و تا روز قيامت و رسيدن مؤمن و مفسد به پاداش و کيفر ادامه دارد. وَ ما خَلَقْنَا ... باطِلًا ... فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ
6- دليل معاد، حکمت و عدالت الهى است. حکمت: هيچ چيزى بيهوده خلق نشده است. امّا عدالت: آيا ما فجّار و متّقين را يکسان قرار مىدهيم؟ «ما
جلد 8 - صفحه 101
خَلَقْنَا ... باطِلًا- أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ کَالْفُجَّارِ»
7- تقوا، کنارهگيرى و گوشهنشينى نيست، بلکه به ميدان آمدن و کار کردن است، البتّه کار نيک. الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ... الْمُتَّقِينَ
8- فساد، تنها قتل و جنايت نيست، بلکه گناه نوعى فساد است. کَالْمُفْسِدِينَ ...
کَالْفُجَّارِ
9- اگر کسى صالحان و مفسدان را به يک چشم بنگرد، گويا هستى را باطل شمرده است. أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا ... کَالْمُفْسِدِينَ