تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّکَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ «26»
چون حضرت داود عليه السلام توجه تمام نمود به حضرت حق و از ماسواى سبحانه منقطع شد، منصب خلافت به او ارزانى شد:
يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ: اى داود بدرستى که ما قرار داديم تو را، خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ: جانشين در زمين، يعنى تدبير امور بندگان را به کف با کفايت تو نهاديم تا تو را خلف انبياى گذشته گردانيديم. فَاحْکُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِ: پس حکم کن ميان مردمان به راستى و درستى، يعنى بر وفق امر ما بجا آور، وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى: و پيروى مکن هواى نفس و آرزوها را که اگر تابع نفس شوى به خلاف حق حکم کنى، فَيُضِلَّکَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: پس گمراه سازد هواى نفس تو را از راه خدا و طريق حق که آن جاده شريعت است، يا دلايل واضحه است بر اثبات طريق حق. إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: بدرستى که آنانکه گمراه شوند از راه خدا و طريق حق و عمل نکنند به آن، لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ: مر ايشان راست عذابى سخت، بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ: به سبب آنکه فراموش کردند روز حساب و جزاى اعمال را و اعراض نمودند از ذکر آن، يعنى به جهت مخالفت
جلد 11 - صفحه 191
حق و ملازمت هوى که مشعر است بر نسيان نشأه آخرت که اگر متذکر آن بودى، ملازمت حق و مخالفت هوى نمودى نه بعکس.
تنبيه:
در آيه شريفه دلالتى است:
1- آنکه جعل خليفه بر خدا لازم است نه خلق، زيرا بايد واجد صفات کماليه باشد که يکى از آن، عصمت و آن را جز علام الغيوب کسى دانا نخواهد بود؛ بنابراين نصب خليفة اللّه تخصص باشد نه تخصيص، يعنى از اول خداوند او را معين فرمايد.
2- امر به حکم حق که در کليه امورات صادره به ميزان راستى و درستى نسبت به مردم رفتار کند از مخالطت و مصاحبت و معاشرت و مشارکت و مجالست، چنانچه در مکارم الاخلاق- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود: اعطوا المجالس حقّها، قيل: و ما حقّها؟ قال: غضّوا ابصارکم و ردّوا السّلام و ارشدوا الاعمى و امروا بالمعروف و انهوا عن المنکر: عطا کنيد مجالس را حقش.
عرض شد: حق مجالس چيست؟ فرمود: بپوشيد چشمان خود را، و رد کنيد سلام را، و ارشاد نمائيد کوردلان را، و امر کنيد به معروف و نهى نمائيد از منکر «1».
3- نهى از پيروى هواى نفس نسبت به عموم، زيرا پيروى آن موجب گمراهى از صراط مستقيم و ورود به عذاب اليم؛ و احاديث بسيار در نهى متابعت هوى وارد شده، از جمله در کافى- از حضرت صادق عليه السلام فرمود:
لا تدع النّفس و هواها فانّ هواها فى رداها و ترک النّفس و ما تهوى اذاها و کفّ النّفس عمّا تهوى دواها: «2» وا نگذار نفس را با خواهشهاى آن، بدرستى که هواى نفس در هلاکت باشد؛ و واگذاشتن نفس و آنچه خواهد اذيت کند انسان را از مرض يا مکروه، و بازداشتن نفس از آنچه خواهد دواى آن باشد.