تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً ذلِکَ ظَنُّ الَّذِينَ کَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ «27»
«1» مکارم الاخلاق طبرسى (چ بيروت، 1392 ق) فصل دوم ص 26.
«2» اصول کافى، ج 4، ص 32، در آنجا «دواؤها» آمده است.
جلد 11 - صفحه 192
وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ: و نيافريديم آسمان و زمين را، وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا: و آنچه ميانه آنها است آفريدنى باطل و عبث که هيچ فايده و غرضى بدان مترتب نشود و آن حکمتى و مصلحتى نباشد، بلکه براى آنکه استدلال کنند بر وجود خالق و قدرت کامله و حکمت شامله، ذلِکَ ظَنُّ الَّذِينَ کَفَرُوا:
آن آفريدن بر وجه بطلان و بدون حکمت و مصلحت، گمان آنان است که کافر شدند و به حکمت الهى نگرويدند به سبب عدم تفکر و تامل. فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا: پس واى مر آنان را که کافر شدند و گمان باطل بردند، مِنَ النَّارِ: از آتش جهنم. مراد آنکه کفار پندارند که ما آسمان و زمين را به باطل خلق کرده‌ايم بدون غرضى، و اين مستلزم آنست که مصلح و مفسد و متقى و فاجر در درجه مساوى باشند، زيرا حکمت در آسمان و زمين، معرفت و ستايش منعم است، و چون کفار منکر اين حکمت‌اند پس قائل به جزاى باطل که آن تسويه آنهاست با مؤمنان در مرتبه و درجه، و لذا فرمايد: