سوره ص، آیه ۲۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۵
وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا بَاطِلاً ذٰلِكَ ظَنُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ
ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم؛ این گمان کافران است؛ وای بر کافران از آتش (دوزخ)!
معنی کلمات و عبارات
«وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَآءَ وَ ...»: (نگا: آل‌عمران / انبیاء / ). «وَیْلٌ ...»: (نگا: ابراهیم / مریم / ).
نکات آیه
۱ - خداوند، خالق آسمان، زمین و پدیده هاى میان آن دو است. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
۲ - جهان آفرینش (آسمان، زمین و...)، مجموعه اى هدفدار و منظم است. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
«باطل» به چیز بیهوده و بدون هدف و غرض معقول گفته مى شود. بنابراین باطل نبودن آفرینش جهان، به معناى هدفمند بودن آن است و لازمه این هدف مندى وجود نظم است.
۳ - آفرینش جهان، امرى است بایسته، به اندازه و به جا. «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
«حقّ» کارى است که انجامش ضرورى بوده و به اندازه لازم و در زمان خودش تحقق یابد (مفردات راغب) و باطل نقیض حق است.
۴ - وجود پدیده هایى میان آسمان و زمین «و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما»
۵ - حق مدار و هدفمند بودن آفرینش جهان، مستلزم حاکمیت حق بر جامعه بشرى است. «فاحکم بین الناس بالحقّ و لاتتّبع الهوى ... و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
یادآورى هدفمند و حق مدار بودن آفرینش، پس از توصیه به رعایت حق در داورى به داوود(ع)، مى تواند حاکى از ارتباط میان این دو مطلب و گویاى برداشت یاد شده باشد.
۶ - حق مدار و هدفمند بودن آفرینش جهان، مستلزم برپایى قیامت و وجود حسابرسى براى بندگان است. «بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
ذکر حق مدار و هدفمند بودن جهان، پس از طرح مسأله حسابرسى قیامت، مى تواند بیانگر چنین ارتباطى میان آن دو مسأله باشد.
۷ - انکار معاد و روز حسابرسى، مستلزم باطل و بى هدف دانستن آفرینش جهان است. «بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء و الأرض و ما بینهما بطلاً»
یادآورى این نکته که ما جهان را بى هدف نیافریده ایم - پس از طرح مسأله فراموشى روز حساب - مى رساند که نسیان و انکار معاد با هدف مندى و حق مدارى جهان، ناسازگار است.
۸ - آفرینش جهان در نظر کافران، باطل و بى هدف است. «و ما خلقنا السماء ... بطلاً ذلک ظنّ الذین کفروا»
۹ - هواپرستى، انکار روز قیامت، باطل و بى هدف شمردن جهان آفرینش، از اوصاف کافران است. «و لاتتّبع الهوى فیضلّک عن سبیل اللّه ... بما نسوا یوم الحساب . و ما خلقنا السماء ... بطلاً ذلک ظنّ الذین کفروا»
۱۰ - کافران، در ناگوارترین وضعیت و محکوم به آتش دوزخ در روز رستاخیز «فویل للذین کفروا من النار»
کلمه «ویل» دلالت بر شدت بدى احوال مى کند.
۱۱ - تهدید کافران به آتش دوزخ از سوى خداوند «فویل للذین کفروا من النار»