«أنعام» جمع «نعم» به معناى شتر است ولى به گاو و گوسفند نيز گفته مىشود. گرچه کلمه «دواب» به به معناى جنبنده است شامل آنها مىشود ولى بدليل اهميّت و نياز شديد انسان به اين سه حيوان نامشان جدا آمده است.
«خَشِيتُ» ترس همراه با تعظيم و برخاسته از علم و آگاهى است.
امام صادق عليه السلام فرمودند: «عالم، کسى است که رفتارش، گفتارش را تصديق کند و گرنه عالم نيست». «1»
اين آيه مىفرمايد: علم سبب خشيت الهى است و آيه 28 همين سوره مىفرمايد: خشيت الهى، سبب پندپذيرى از انبيا است. پس نتيجه مىگيريم که علم بايد سبب هشدارپذيرى شود. بنابراين اگر ديديم که دانشمندان پندپذير نيستند ولى عوام هشدار پذيرند، بايد بگوئيم علمى که در قرآن مطرح است غير از اصطلاح روز است، بلکه مراد از علم دريافت حقيقت و داشتن نورانيّت و بصيرت و حکمت است و دانشمندان بى تقوى، در آئينهى قرآن جاهلند؛ جهل به عظمت پروردگار، جهل به رسالت و تکليف در دنيا، جهل به هدف آفرينش، جهل به سرنوشت و قيامت.
در کنار حرم امام رضا عليه السلام خدمت علامهى طباطبايى قدس سره رسيدم و عرض کردم: من در سالهاى اول تحصيلم همين که مشغول نماز مىشدم، حالت گريه و خشوع داشتم، ولى اکنون که با سواد شدهام در نماز غافلم، پس آيه «إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ» چه
«1». کافى، ج 1، ص 36.
جلد 7 - صفحه 495
مىگويد؟ ايشان فرمود: علمى که شما داريد، يک سرى اطلاعات و محفوظات است، اگر علم واقعى بود، عبوديّت تو بيشتر مىشد.