آیه ۲۸ سوره فاطر

سوره فاطر، آیه ۲۸ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۷

وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِ وَ الْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذٰلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ

و از انسانها و جنبندگان و چهارپایان انواعی با رنگهای مختلف، (آری) حقیقت چنین است: از میان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او می‌ترسند؛ خداوند عزیز و غفور است!

معنی کلمات و عبارات
«مُخْتَلِفٌ»: مبتدای مؤخّر و جمله پیشین خبر آن است. «کَذلِکَ»: برخی این واژه را به جمله قبل از خود مربوط دانسته و آن را محلاًّ منصوب و صفت مصدر محذوف (إِخْتِلافاً) دانسته و تقدیر چنین است: مُخْتَلِفٌ إِخْتِلافاً کَائِناً کَذلِکَ. بعضی هم آن را جمله مستقلّی به حساب آورده و خبر مبتدای محذوف به شمار آورده‌اند و تقدیر چنین است: أَلأمْرُ کَذلِکَ. یعنی: آری مطلب چنین است که گذشت. یادآوری: آیه‌های و صفحه تازه‌ای از کتاب بزرگ آفرینش را در برابر دیدگان انسانها می‌گشاید، و بیانگر این واقعیّت است که ماده همه این آفریدگان یعنی قلم و مرکب آن یکی است و امّا نقّاش چیره‌دست، این همه نقش و نگار بر در و دیوار وجود پدیدار کرده است. از آب بی‌رنگ صد هزاران رنگ، و از عناصر بسیطه محدود، این همه موجودات کاملاً متنوّع و مختلف خلق فرموده است. «یَخْشَی»: خشیت، ترس آمیخته با تعظیم است، و مولود سیر در آفاق و انفس، و درک گوشه‌هائی از عجائب و غرائب کائنات و راز و رمز موجودات، و آگاهی از مسؤولیّتهائی است که انسان در برابر خالق جهان دارد.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - آفرینش انسان، جنبندگان و دام ها (شتر، گاو و گوسفند)، از نشانه هاى ربوبیت بى همتاى خداوند «ألم تر أنّ اللّه ... و من الناس و الدّوابّ و الأنعم» «أنعام» جمع «نَعَم» (شتر) مى باشد; ولى این واژه در مجموع شتر، گاو و گوسفند نیز به کار مى رود; چنان که در آیه شریفه به همین معنا استعمال شده است (مفردات راغب). ۲ - تنوع رنگ ها در انسان ها، جنبندگان و دام ها، از نعمت هاى الهى «و من الناس و الدّوابّ و الأنعم مختلف ألونه» ۳ - نقش سازنده دام ها براى حیات بشر «و من الناس و الدّوابّ و الأنعم مختلف ألونه» از اختصاص به ذکر یافتن دام ها - با آن که جزء جنبندگان هستند - برداشت یاد شده به دست مى آید. ۴ - مظاهر گوناگون و متنوع طبیعت، جلوه عظمت خداوند و سبب خشیت عالمان راستین و اهل معرفت «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... و من الناس ... مختلف ألونه کذلک إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» یادآورى خداترسى اهل معرفت - پس از برشمردن پدیده هاى گوناگون طبیعت - مى تواند ناظر به این حقیقت باشد که در آن پدیده ها، عظمت خدا چنان جلوه گر است که موجب خشیت عالمان و اهل معرفت مى شود. واژه «خشیت» - که در مورد ترسى به کار مى رود که همراه با تعظیم و ناشى از آگاهى باشد (مفردات راغب) - مؤید همین برداشت است. گفتنى است مقصود از علم در این آیه، آشنایى با علوم مادى همچون فیزیک، شیمى و ریاضى نیست; بلکه آشنایى با معارف و حقایق الهى است که از صاحبان آن به اهل معرفت و عالمان راستین تعبیر مى شود. ۵ - تنها عالمان راستین و اهل معرفت، خداترس و اهل خشیت اند. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... و من الناس ... مختلف ألونه کذلک إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» ۶ - خشیت و ترس از خدا، نشانه عالمان راستین و اهل معرفت است. «إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» ۷ - بى پروایى و نترسیدن از خدا، برخاسته از جهل و ناآگاهى نسبت به عظمت پروردگار است. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» ۸ - تأثیرپذیرى بیشتر عالمان راستین و اهل معرفت نسبت به دیگران، از انذارهاى پیامبران «إنّما تنذر الذین یخشون ربّهم بالغیب ... إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» برداشت یاد شده از ارتباط میان آیه ۱۸ با این آیه، استفاده مى شود; زیرا در آن آیه، اهل خشیت به عنوان پذیرندگان انذارهاى پیامبران معرفى گشته اند و در این آیه، اهل معرفت به عنوان اهل خشیت شمرده شده اند. ۹ - مطالعه درباره طبیعت، از راه هاى خداشناسى «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... الأنعم مختلف ألونه کذلک إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا» ۱۰ - خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) غفور (آمرزنده) است. «إنّ اللّه عزیز غفور» ۱۱ - آگاهى و اعتقاد به عزت مندى و آمرزندگى خداوند، منشأ خشیت و خداترسى عالمان راستین و اهل معرفت «إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا إنّ اللّه عزیز غفور» برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جمله «إنّ اللّه عزیز غفور»، در مقام تعلیل براى «إنّما یخشى اللّه ...» مى باشد; زیرا عزت مندى خداوند، نشانگر کمال قدرت او بر انتقام و کیفر است. هم چنین آمرزنده بودن خداوند، آن گاه صادق است که او بر کیفر و عقوبت قادر باشد. بنابراین توجه به این قدرت است که موجب خشیت و خداترسى خواهد شد. ۱۲ - آگاهى و اعتقاد به عزت مندى و آمرزندگى خداوند، موجب خشیت و خداترسى است. «إنّما یخشى اللّه من عباده العلمؤا إنّ اللّه عزیز غفور» ۱۳ - اقتدار و عزت مندى خداوند، همراه با آمرزندگى و مهربانى نسبت به بندگان است. «إنّ اللّه عزیز غفور» برداشت یاد شده، مبتنى بر این احتمال است که «غفور» صفت براى «عزیز» باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۴ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «إنّما یخشى اللّه من عباده العلماء» قال یعنى بالعلماء من صدّق فعله قوله، و من لم یصدّق فعله قوله فلیس بعالم; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۳۶، ح ۲; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۳۶۱- ، ح ۱.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «إنّما یخشى اللّه من عباده العلماء» روایت شده که فرمود: مقصود از علما کسانى اند که فعل آنان قولشان را تصدیق کند و کسى که کارهاى او، سخنانش را تصدیق نکند، عالم نیست». ۱۵ - «عن على بن الحسین(ع): ...من عرف اللّه خافه ... و قد قال اللّه «إنّما یخشى اللّه من عباده العلماء»...; [منبع: کافى ج ۸، ص ۱۶، ح ۲; نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۵۹- ، ح ۶۶.] از امام سجاد(ع) روایت شده است: ...کسى که خدا را بشناسد از او مى ترسد... خداوند فرمود: «إنّما یخشى اللّه من عباده العلماء»...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
  • تفاوت رنگهای جنبدگان و چارپایان، از نشانههای خدا+۱ آیه
  • افرینش جنبندگان در روی زمین از ایات الهی+۵ آیه
  • افرینش چارپایان، نشانه خالقیّت خدا+۳ آیه
  • تفاوت رنگ انسانها، از ایات خدا+۱ آیه
  • مظاهر گوناگون و ایات متنوّع طبیعت جلوه عظمت و سبب خشیّت عالمان راستین+۱ آیه
  • عالمان خداترس، امیدوار به تجارتی از بین نرفتنی و پاداش جاوید خداوند+۱ آیه
  • خداترسی عالمان، از جمله زمینههای امیدواری انان به پاداش و لطف زوالناپذیر الهی+۱ آیه
  • خداوند، افریننده انعام (شتر، گاو و گوسفند)+۴ آیه
  • تشویق خداوند به تامّل و عبرتگیری از افرینش انعام+۳ آیه
  • افرینش انعام، یکی از نشانههای غیر قابل انکار یگانگی افریدگار هستی+۳ آیه
  • انعام، دارای رنگهای گوناگون
  • گوناگونی رنگ انعام، از نشانههای خدا و شایسته دقّت+۱ آیه
  • انفاق در نهان و اشکار، از اوصاف عالمان راستین+۱ آیه
  • انفاق در نهان و اشکار علما از عوامل امیدواری انان به لطف و پاداش الهی+۱ آیه
  • انفاق عالمان راستین زمینه برخورداری انان از اجر کامل و بیش از استحقاق خود+۲ آیه
  • بهرهمندی عالمان انفاقگر از امرزش و سپاسگزاری خداوند+۲ آیه
  • خلقت حیوانات، از ایات الهی و درخور مطالعه و تفکّر+۱ آیه
  • تلاوت قران، از ویژگیهای عالمان خداترس+۱ آیه
  • لزوم ترس داشتن از خداوند+۶ آیه
  • افرینش جنبندگان، از ایات خدا+۳ آیه
  • باران، منشا پیدایش انواع جنبندگان، در زمین+۲ آیه
  • گوناگونی رنگ حیوانات
  • تنوّع رنگها در جنبندگان و دامها، از ایات الهی
  • تنوّع رنگها در حیوانات، زمینه مناسب برای پنداموزی عالمان خداترس
  • عالمان، تنها بندگان خدا ترس
  • علم و اگاهی، عامل خوف و خشیت از خدا
  • انفاق علما، از روزیهای خدادادی به انها+۱ آیه
  • تنوّع رنگها، از ایات الهی+۳ آیه
  • انسانها، دارای رنگهای مختلف+۱ آیه
  • تنوّع رنگ انسانها، از راههای خداشناسی+۲ آیه
  • جنبندگان، دارای رنگهای مختلف
  • تنوّع رنگ جنبندگان، از ایات خداشناسی
  • چهارپایان، دارای رنگهای متفاوت
  • تنوّع رنگ چهارپایان، از ایات خداشناسی+۱ آیه
  • سؤال تعجّب برانگیز و تقریری خدا از محمّد(صلی الله علیه واله)درباره نزول باران و پیدایش انسانها، جنبندگان، حیوانات و میوه ها با رنگهای مختلف+۱ آیه
  • سؤال تقریری خدا از محمّد(صلی الله علیه واله) درباره نزول باران، پدید امدن میوه های گوناگون و پیدایش انسانها، جنبندگان و حیوانات، با رنگهای مختلف+۱ آیه
  • توجّه به عزّت خدا، زمینه ساز خشیت و خوف از او
  • عزّت خدا، توام با امرزش و غفران او+۱ آیه
  • عالمان راستین، خدا ترس و اهل خشیت
  • خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۱ آیه
  • خوف از خداوند، از زمینههای مدح او+۲ آیه
  • خدا ترسی عالمان راستین، نشیت گرفته از اگاهی و اعتقاد انان به عزتمندی و امرزندگی خداوند
  • وجوب ترس داشتن از خداوند+۶ آیه
واژه‌ها