تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي کُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ ما يَتَذَکَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَکَّرَ وَ جاءَکُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (37)
وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها: و کافران فرياد کنند در جهنم و استغاثه نمايند:
رَبَّنا أَخْرِجْنا: پروردگارا بيرون آور ما را از جهنم و به دنيا برگردان، نَعْمَلْ صالِحاً: تا بجا آوريم عمل پسنديده و شايسته، غَيْرَ الَّذِي کُنَّا نَعْمَلُ: غير از آنچه عمل مى‌کرديم. اين تحسير است براى اعمال ناشايسته يا طلب خروج از عذاب به جهت تلافى است. أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ: حق تعالى در جواب استغاثه آنها فرمايد بر سبيل توبيخ: آيا زندگانى نداديم و عمر ارزانى و مهلت نداديم شما را در دنيا و پيغمبر و کتاب نفرستاديم تا شما را از غفلت بيدار کنند، ما يَتَذَکَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَکَّرَ: آنقدر که پند گيرند و تذکر يابند در آن هر که خواهد که پند گيرد و متذکر شود. مراد عمرى است که مکلف در آن متمکن باشد از تفکر و تذکر.
از حضرت امير المؤمنين عليه السلام مروى است: العمر الّذى اعذر اللّه فيه الى ابن آدم ستّون سنة: «1» يعنى عمرى که حق تعالى عذر قرار داده براى پسر آدم شصت سال است.
از ابن عمر روايت است که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: روز قيامت ندا کنند «اين ابناء الستيّن» کجايند آنانکه عمر ايشان به شصت رسيده، بعد فرمود:
آنها کسانيند که حق تعالى در شأن ايشان فرموده «أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ ما يَتَذَکَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَکَّرَ» «2» نزد بعضى بيست سال و نزد جمعى هفده سال و نزد ديگران چهل سال است.
وَ جاءَکُمُ النَّذِيرُ: و آمد شما را ترساننده، مراد پيغمبر و کتاب خداست.
نزد بعضى مراد پيرى مرگ است يا کمال عقل است. حاصل آنکه خداى تعالى
«1» مجمع البيان (چ 1401 ق)، ج 4 ص 410.
«2» منهج الصادقين، ج 7، ص 458.
جلد 11 - صفحه 43
اتمام حجت فرمايد که آيا عمر به شما داده نشد که تذکر يابيد و ترساننده نيامد شما را تا متنبه شويد، فَذُوقُوا: پس بچشيد عذاب را، فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ:
پس نيست مر ستمکاران به کفر و شرک را از يارى کننده‌اى يعنى هيچ يارى کننده‌اى از عذاب بر آنها نيست.