تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (39)
جلد 10 - صفحه 541
قُلْ إِنَّ رَبِّي: بگو اى پيغمبر بدرستى که پروردگار من، يَبْسُطُ الرِّزْقَ:
گشاده مى‌گرداند و وسعت مى‌دهد روزى را، لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ: براى هر که مى‌خواهد از بندگان مؤمن و مطيع خود به محض رحمت، وَ يَقْدِرُ لَهُ: و تنگ مى‌سازد روزى را براى او بر وجه حکمت، يعنى يکبار روزى را فراخ مى‌سازد و يک بار تنگ نمايد بر طريق مصلحت.
تنبيه: تکرار آيه شريفه به جهت اختلاف فايده است: 1- اين آيه در شأن يک شخص است به اعتبار دو وقت، و آيه سابقه در حق دو شخص باشد. 2- آيه اول، توبيخ کفار و خطاب به آنها، و دوم وعظ مؤمنان است؛ پس گوئيا فرموده که اغناى کافران و اعطاى نعمت بر ايشان نه به جهت کرامت و سعادت ايشان است، بلکه به سبب مزيت عقوبت ايشان باشد. و اغناى مؤمنان شايد آن زيادتى موجب رفاه و سعادت ايشان باشد که در راه خيرات و مبرات صرف نمايند.
وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ: و آنچه خرج مى‌کنيد از چيزى در راه خدا، فَهُوَ يُخْلِفُهُ: پس خداى تعالى عوض مى‌دهد آن را در دنيا به زيادتى نعمت، يا ذخيره فرمايد براى آخرت که ثواب بهشت است. وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ: و خداى بهترين روزى دهندگان است. زيرا اگر غير او چيزى به کسى دهد، واسطه در ايصال رزق؛ و رازق حقيقى او است؛ و نيز اعطاى سبحانى محض منافع بندگان است نه دفع ضرر و جلب نفع به جهت استحاله منافع و مضارّ نسبت به ذات ذو الجلال او.
تبصره: آيه شريفه تحريض است بر انفاق در راه خدا و احاديث بسيار در آن وارد شده از جمله:
1- در وسائل- از حضرت صادق عليه السّلام: من يضمن لى اربعة باربعة ابيات فى الجنّة: انفق و لا تخف فقرا، و انصف النّاس من نفسک و افش السّلام فى العالم، و اترک المراء و آن کان محقّا: کيست که ضامن شود براى چهار چيز به مقابل چهار خانه در بهشت: 1- انفاق کند و نترسد فقر را. 2- انصاف دهد مردم را از نفس خود. 3- افشاء کند سلام را در عالم. 4- ترک جدال را نمايد
جلد 10 - صفحه 542
اگرچه محق باشد «1».
2- فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: من ايقن بالخلف سخت نفسه بالنّفقة، قال اللّه عزّ و جلّ: و ما انفقتم من شى‌ء هر که يقين دارد به عوض، وادار کند نفس خود را به انفاق؛ و خداى تعالى فرموده (وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ) «2» 3- از حضرت صادق عليه السّلام: قال: ما بلى اللّه عزّ و جلّ العباد بشى‌ء اشدّ عليهم من اخراج الدّرهم. فرمود: امتحان نفرمايد خداى عز و جل بندگان خود را به چيزى سخت‌تر بر ايشان از خرج کردن درهم «3».