تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ لَکُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ (46)
بعد از آن خطاب به حضرت رسالت فرمايد:
قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ: بگو اى پيغمبر به امت، جز اين نيست که پند مى‌دهم شما را و ارشاد مى‌کنم به خصلت يا کلمه واحده، يعنى شما را يک چيز امر مى‌نمايم و آن اينست که: أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ: اينکه قيام کنيد و استقامت ورزيد در امر رسالت، يعنى منتصب و مستقيم شويد در امر من به اخلاص، يا برخيزيد از مجلس براى خدا و رضاى او به فرمانبردارى و از اعوجاج و انحراف در گذريد تا برسيد به حق و حقانيت. مَثْنى وَ فُرادى: در حالتى که دو بدو باشيد و يک‌يک تا به ازدحام خاطر مشوش نشويد در تفکر، ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا: پس تفکر کنيد در گفتار و کردار من و از ابتداى حال من، تا اين غايت احوال و اطوار مرا نظر آريد و در آن تأمل و تفکر کنيد تا بدانيد که: ما بِصاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ:
جلد 10 - صفحه 547
نيست در صاحب شما هيچ ديوانگى که باعث او باشد بر دعوى رسالت، يعنى احوال و افعال و خصال و تمام کيفيات او را در خاطر به دقت تدبر کنيد تا بشناسيد کمال عقل و فراست و کياست و صفات حسنه و اخلاق حميده او را، و همين کافى است بر صدق قول او و برهانى است بر ثبوت رسالت او و تبرّى و تنزه او از جنون و صفات ناشايسته، زيرا اين دعوى عظيم و امرى خطير است و بدون تحقق و برهان نتواند قيام نمايد، زيرا مفتضح و رسوا گردد على رءوس الاشهاد، بلکه آن دعواى او مقرون به براهين واضحه و معجزات باهره است به مرتبه‌اى که اظهر من الشمس باشد.
تبصره: آيه شريفه آگاهى است از جانب خداى تعالى بر طريقه نظر در امر حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله بدين تقرير: دعوى نبوت که امرى عظيم و در تحت آن تنظيم ملک دنيا و آخرت است، البته آن را متصدى نشود مگر يکى از دو شخص: يا مجنون جاهل که افعال او در تحت اختيار او نيست و از افتضاح و رسوائى باک ندارد و در وقت مطالبه برهان از او توجهى نکند و مآل عاقبت خود را تصور ننمايد؛ و يا از عاقل کامل العقل و الکمال که دعوى آن ننمايد مگر بعد از صحت و قطع يقين به حجت ساطعه و برهان قاطعه، و الا از هيچ عاقلى اين ادعا در جامعه عالم صادر نگردد بدون بينه و برهان. و اين پيغمبر محترم که احوال و افعال و کمالات او محقق و صدور معجزات باهره و آيات ظاهره و مبين بوده باشد، هر آينه البته عقل سليم و شخص فهيم تصديق نمايد که در اين ادعا صادق خواهد بود و از جانب خدا بر ارشاد و هدايت جامعه عالم مبعوث گرديده.
إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَکُمْ: نيست او مگر ترساننده مر شما را، بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ: پيش از وقوع عذاب سخت که عذاب آخرت است تا بوسيله ايمان و کسب اعمال صالحه از آن نجات يابيد و به بهشت نعيم درآييد.
جلد 10 - صفحه 548