سوره سبأ(سبإ)، آیه ۴۶ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۳
قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَ فُرَادَى ثُمَ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ
بگو: «شما را تنها به یک چیز اندرز میدهم، و آن اینکه: دو نفر دو نفر یا یک نفر یک نفر برای خدا قیام کنید، سپس بیندیشید این دوست و همنشین شما [= محمّد] هیچ گونه جنونی ندارد؛ او فقط بیمدهنده شما در برابر عذاب شدید (الهی) است!»
معنی کلمات و عبارات
«بِوَاحِدَةٍ»: به خصلت و نصیحت یگانهای. «أَن تَقُومُوا لِلّهِ»: و آن این که برای خدا برخیزید و دست به کار شوید. «مَثْنی»: دوتا دوتا. حال است. «فُرَادی»: یک یک. مفرد آن فرد است (نگا: انعام / ). «جِنَّةٍ»: دیوانگی (نگا: اعراف / مؤمنون / و ، سبأ / . «بَیْنَ یَدَیْ»: پیشاپیش (نگا: اعراف / ، نمل / ، فرقان / ). جلو. پیش رو. «بَیْنَ یَدَیْ عَذابٍ شَدِیدٍ»: قبل از وقوع عذاب سخت. رویاروئی عذاب سخت. یعنی انگار عذاب خدا رویاروی انسان قرار گرفته است. یا این که آن اندازه نزدیک است که هر آن به انسان برسد.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - رسول اکرم(ص)، پیام بسیار مهمى براى مردم داشت و آن قیام مخلصانه براى خدا است. «قل إنّما أعظکم بوحدة أن تقوموا للّه»
«واحدة» به صورت نکره آمده و دلالت بر اهمیت و عظمت موعظه مى کند.
۲ - اخلاص در هر کارى، شایسته و لازم است. «أن تقوموا للّه»
۳ - مردم، موظف اند هر کارى را - چه جمعى باشد و چه فردى - فقط براى رضاى خدا انجام دهند. «أن تقوموا للّه مثنى و فردى»
«مثنى و فرادى» حال براى ضمیر فاعلى «تقوموا» است و کلمه «مثنى» کنایه از تعدد مى باشد.
۴ - مردم، موظف اند همدیگر را در انجام هر کار خالصانه، یارى دهند. «أن تقوموا للّه مثنى و فردى»
احتمال دارد «مثنى» اشاره به این نکته باشد که مردم دو نفرى به همدیگر کمک کنند.
۵ - مردم، موظف اند کارهاى خود را براى رضاى خدا، یک و یا دو نفره و به دور از غوغا سالارى و هیاهو انجام دهند. «أن تقوموا للّه مثنى و فردى»
احتمال دارد سفارش به قیام براى خدا به صورت دو نفرى (اقل جمع) و یا یک نفرى، به خاطر پرهیز از هیاهو و هرچه خالصانه تر شدن آن باشد.
۶ - دعوت پیامبر(ص) از مردم مکه براى اندیشیدن درباره جنون نسبت داده شده به آن حضرت «ثمّ تتفکّروا ما بصاحبکم من جِنّة»
مراد از «صاحب»، به قرینه «هو» در عبارت بعدى، پیامبر(ص) است.
۷ - پیامبر(ص)، سالیان درازى در میان مردم زندگى مى کرد و آنان آن حضرت را به عقل و درایت مى شناختند. «ثمّ تتفکّروا ما بصاحبکم من جِنّة»
۸ - نسبت جنون به پیامبر(ص) از سوى مردم مکه، ناشى از بى اندیشگى بوده است. «ثمّ تتفکّروا ما بصاحبکم من جِنّة»
۹ - تأثیر انگیزه هاى درونى و نیز جوّ فکرى جامعه، بر اندیشه و خردورزى افراد آن «أن تقوموا للّه مثنى و فردى ثمّ تتفکّروا»
این که خداوند توصیه فرمود: فکر کنید پس از قیام خالصانه به صورت یک و یا دو نفره، نکته یاد شده قابل استفاده است. گفتنى است که کاربرد «ثمّ» - که براى تراخى است - برداشت را تقویت مى کند.
۱۰ - اندیشه و فکر از راه هاى رسیدن به حقیقت است. «ثمّ تتفکّروا ما بصاحبکم من جِنّة»
۱۱ - انگیزه هاى ناخالص نفسانى و جوّ ناسالم فکرى جامعه، از موانع شناخت درست حقایق «أن تقوموا للّه مثنى و فردى ثمّ تتفکّروا»
توصیه به قیام براى خدا، حاکى از رد انگیزه هاى ناخالص است و «مثنى و فرادى» دعوت به پرهیز از جوّ زدگى است. این مى رساند که ناخالصى و غوغاسالارى، به فهم درست آسیب مى زند.
۱۲ - مشورت و هم فکرى در راستاى اقدام خالصانه براى خدا، امرى شایسته و اطمینان بخش تر از کار فردى است. «أن تقوموا للّه مثنى و فردى»
تقدیم «مثنى» بر «فرادى» - بنابراین که «مثنى» کنایه از استعانت باشد - اشاره به این نکته دارد که استعانت براى فهمیدن حقیقت، بهتر از اقدام فردى است.
۱۳ - یادآورى مبادى اندیشه جهت نتیجه بخش کردن آن، از شیوه هاى تعلیمى قرآن کریم «أن تقوموا للّه مثنى و فردى ثمّ تتفکّروا»
سفارش به تفکر با حرف عطف «ثمّ» - که براى تراخى است - پس از توصیه به اقدام خالصانه فردى و دو نفره براى خدا، نشان مى دهد که به دور بودن از هیاهو و انجام کار براى خدا، فکر را داراى ثمر بهتر و بیشترى مى کند.
۱۴ - هشدار دادن به مردم از عذاب شدید الهى، محور اساسى رسالت پیامبر(ص) «إن هو إلاّ نذیر لکم بین یدى عذاب شدید»
قصر در «إن هو إلاّ نذیر» از نوع قصر اضافى و در رابطه با مسأله اتهام جنون به پیامبر(ص) است; یعنى، پیامبر(ص) آن گونه نیست که شما معرفى مى کنید; بلکه او تنها یک انذارگر است و هدفى جز این ندارد.
۱۵ - هشدار پیامبر(ص) به مردم از عذاب الهى، در راستاى نفع رسانى به آنان است. «إن هو إلاّ نذیر لکم»
۱۶ - هشدار دادن به مردم از عذابى که در پیش رو دارند، در نگاه مردم مکه سخن جنون آمیز تلقى مى شد. «ثمّ تتفکّروا ما بصاحبکم من جِنّة إن هو إلاّ نذیر لکم بین یدى عذاب شدید»
۱۷ - قیامت، نزدیک است. «إن هو إلاّ نذیر لکم بین یدى عذاب شدید»
نفس انذار و صفت «شدید»، مى رساند که مراد از «عذاب» در آیه عذاب قیامت است و «بین یدى» به معناى قبل با وصف نزدیک بودن بعد آن است; بنابراین، معنا چنین مى شود: انذار کننده از عذابى شدید قبل از وقوع آن.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار بی عقلی اهل مکهآثار مشاورهاخلاص در قیامبینش اهل مکهتذکر مبانی فکریتعاون در عملتعقل محمددعوت از اهل مکهسخن جنون آمیزعوامل تقویت مبانی فکرعوامل تهمت به محمدعوامل مؤثر در تفکرمسؤولیت اجتماعی انسان هامسؤولیت فردی انسان هاقیام در راه خداروش درک حقایقنقش افکارعمومیدعوت به تفکرآثار انگیزهموانع درک حقایقخوشنامی محمدآثار انذارهای محمداخلاص در عملتکلیف انسان هاآثار تفکراهمیت اخلاصتهمت جنون به محمدنزدیکی قیامتمهمترین رسالت محمداهمیت رضایت خداانذار انسان هامسؤولیت انسان هامنافع انسانعوامل اطمیناندعوتهای محمدانذار از عذابتاریخ محمدآثار اخلاصآثار هواپرستیانذارهای محمدروش هدایتعمل پسندیدهتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- سفارش خداوند به اخلاص در عمل
- دوتایی، دوتایی و تک تک قیام کردن در راه خدا، موعظه خدا به مردم
- انذارهای پیامبر(صلی الله علیه واله) به مشرکان صدر اسلام+۲ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استفاده از موعظه در دعوت به راه خدا+۲ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۳ آیه
- موعظه، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
- تفکر و خردورزی، مایه شناخت عقل و درایت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- تفکّر و اندیشه، راهی برای شناخت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- تشویق و سفارش خداوند، به تفکّر فردی و جمعی
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۱ آیه
- قیام خالصانه در راه خداوند، زمینه تفکّر و اندیشه
- منزّه بودن محمّد(صلی الله علیه واله) از هرگونه جنون و دیوانگی+۴ آیه
- تهمت جنون به محمّد(صلی الله علیه واله)، از سوی کافران عصر وی+۱۱ آیه
- تهمت جنون به محمّد(صلی الله علیه واله)، ناشی از فقدان اندیشه کافران+۱ آیه
- همراهی پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران، دلیل بطلان ادّعای انان، به مجنون بودن ان حضرت+۲ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مبرّا و منزّه از جنون+۹ آیه
- ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها
- مطلوب بودن اخلاص، در عمل+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱ آیه
- لزوم اخلاص، در اعمال فردی و اجتماعی
- موعظه، کاری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
- انذار نسبت به عذاب بین دو دست، کنایه از انذار قبل از عذاب
- بین دستان بودن، کنایه از قرب و نزدیکی و قابل دسترسی بودن
- انذار مردم از عذاب قیامت، وظیفه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- عذاب خدا، کیفری بس شدید
- نسبت جنون به پیامبر صلی الله علیه و اله، از اتّهامات مشرکان به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله با ردّ اتّهام جنون از ان حضرت+۸ آیه
- انذار مشرکان صدر اسلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله، به وسیله قران+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به استفاده از موعظه، در دعوت به راه خدا+۲ آیه
- انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر اتّهام جنون به ان حضرت، از ناحیه مشرکان+۱۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در مقابل اتّهام جنون به او+۹ آیه
- منزّه بودن پیامبر صلی الله علیه و اله از هرگونه جنون و دیوانگی+۹ آیه
- شناخته شدن محمّد صلی الله علیه و اله به عقل و درایت، میان مردم، در طول زندگی کردن سالیان دراز در بین انان
- منزّه بودن محمّد صلی الله علیه و اله، از هرگونه جنون و دیوانگی+۱۰ آیه
- دیوانه خواندن پیامبر صلی الله علیه و اله از جانب کافران، به انگیزه مبارزه با وی+۱۰ آیه
- متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و اله به جنون از سوی مشرکان+۷ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور موعظه و نصیحت مردم+۵ آیه
- تنزیه پیامبر صلی الله علیه و اله و سالم دانستن وی از بیماری جنون، از جانب خداوند+۹ آیه
- موعظه، روشی مطلوب، برای تبلیغ و دعوت+۲ آیه
- موعظه، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
- اعلام نداشتن انگیزه مادّی و عدم در خواست مزد، روشی پیامبرگونه و از اداب موعظه
- قیام خالصانه برای خداوند، موعظه پیامبر صلی الله علیه و اله به مسلمانان
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور موعظه مسلمانان برای قیام برای خدا
- وجوب رعایت اخلاص، در اعمال فردی و اجتماعی