تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا کُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ وَ لا تَأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ «2»
«1». تفسير نور الثقلين، ج 3، ص 568، چاپ دار الکتب العلميه قم، به نقل از کافى.
جلد 9 - صفحه 193
الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي: زن زنا کننده و مرد زنا کننده چون غير محصن باشند، فَاجْلِدُوا کُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ: پس بزنيد اى حکام شرع ايشان را صد تازيانه هرگاه آزاد و بالغ و بکر باشند، اما هرگاه هر دو محصن يا يکى محصن باشد حدّش سنگسار (رجم) باشد. مراد به احصان آنکه مرد زن داشته باشد و زن شوهر داشته باشد.
تبصره: در وسائل- اصبغ بن نباته روايت نموده که پنج نفر زانى را نزد عمر آوردند، امر نمود به اقامه حد بر هر يک. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود:
اى عمر، اين نيست حکم آنها. عرض کرد: تو اقامه حد فرما. حضرت يکى را پيش آورد گردن زد، دومى را رجم فرمود، سومى را تازيانه زد، چهارمى را نصف حد، پنجمى را تعزير نمود. عمر متحير و مردم متعجب شدند، عمر گفت: پنج نفر در يک قضيه، پنج حد اقامه نمودى که شباهت نداشت به يکديگر. فرمود: اولى ذمى بود، خارج شد از ذمه حدى نداشت مگر شمشير؛ دومى مرد محصن بود، حد او رجم؛ سومى غير محصن بود، حد او تازيانه؛ چهارمى عبد بود، حد او نصف؛ پنجمى مجنون، عقلش مغلوب شده بود. «1» اين داستان بينائى باشد براى صاحبان بصيرت، فتأمل.
نکته: مقدم شدن «زانيه» بر «زانى» به جهت آنست که اين فعل زنا از زن، شنيع‌تر و فضيح‌تر و عظيم‌تر، و نسبت به حمل ضررش زيادتر، و تا مادامى که حاضر نشود، زنا از مرد واقع نشود غالبا.
تنبيه: يکى از گناهان کبيره و قبايح عظيمه که عقل و شرع دالند بر قبح و فساد آن، زنا مى‌باشد:
«1». تفسير الصّافى، ج 3، ص 415، چاپ سعيد مشهد. به نقل از اصبغ نباته.
جلد 9 - صفحه 194
اما عقل: فى الجمله آنکه زنا موجب اختلال نظم عالم و افساد جامعه بنى آدم و اختلاف انساب و کمى نسل خواهد بود، پدر از پسر و پسر از پدر ممتاز نشود، و ارحام محفوظ نماند، عاطفه نسب و قرابت و رحم که مصالحى در حسن جامعه دارد از ميان برداشته شود و به فقدان تربيت، ملکات و اخلاق فاسد، و به فساد اخلاق ضرر بسيارى به جامعه وارد آيد. زنا باعث رسوائى و بدنامى قبيله، و سبب نزاع و مخاصمه و جدال و اتلاف نفوس و اموال گردد، زيرا زانيه مطمع هر فاجرى است نابکار، و توجه انظار و اجتماع اشرار، و بسا منجر به قتل و انتحار گردد، و البته عقل سليم حکم به منع و نهى از آن نمايد.
و اما نقل: احاديث بسيار در آن وارد شده از جمله:
1- در وصاياى حضرت پيغمبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: يا على فى الزّنا ست خصال ثلاث فى الدنيا و ثلاث فى الاخرة اما التى فى الدنيا فيذهب بالبهاء و يعجل الفناء و يقطع الرزق و اما التى فى الاخرة فسوء الحساب و سخط الرحمن و الخلود فى النار.
يا على در زنا شش صفت باشد سه در دنيا و سه در آخرت، اما در دنيا: 1- مى‌برد بهاء را. 2- تعجيل کند فنا و موت را. 3- قطع کند روزى را. و اما در آخرت: 1- بدى حساب. 2- غضب رحمان. 3- خلود در جهنم (اگر حلال داند) «1».
2- کافى- از حضرت صادق عليه السّلام، فرمود: جمع شدند حواريون نزد عيسى عليه السّلام، پس گفتند: اى ياد دهنده خير، ارشاد کن ما را. پس فرمود:
بدرستى که موسى کليم اللّه امر نمود شما را که قسم نخوريد به خدا دروغ، و من امر مى‌کنم شما را که قسم نخوريد به خدا دروغ و نه راست. عرض کردند: يا روح اللّه زياد فرما. فرمود: بدرستى که موسى نبىّ خدا امر نمود شما را که زنا نکنيد، و من امر مى‌کنم شما را حديث نکنيد نفس خود را به زنا فضلا از اينکه زنا کنيد، زيرا هر که حديث کند نفس خود را به زنا، مانند کسى است که
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 268، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 195
روشن کند آتش در خانه مزيّن، پس فاسد کند زينتها را اگرچه نسوزاند خانه را.
3- عقاب الاعمال- ابن بابويه رضوان اللّه عليه به اسناد خود از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام: اذا کان يوم القيامة اهبّ اللّه ريحا منتنة يتأذّى بها أهل الجمع حتّى اذا همّت ان تمسک بانفاس النّاس ناداهم مناد: هل تدرون ما هذه الرّيح الّتى قد آذتکم فيقولون: لا فقد أذتنا و بلغت منّا کلّ مبلغ قال: فيقال: هذه الرّيح ريح فروج الزّناة الّذين لقوا اللّه بالزّنا ثمّ لم يتوبوا، فالعنوهم لعنهم اللّه قال: فلا يبقى فى الموقف احد الّا قال اللّهم العن الزّناة.
وقتى روز قيامت شود، بوزد ريح و بوئى گند که متأذى شوند اهل محشر تا اينکه نگه دارد نفسهاى مردم را. منادى ندا کند: آيا مى‌دانيد چيست اين بوئى که اذيت نموده شما را؟ گويند: ندانيم، بتحقيق به نهايت ما را آزار نموده.
گويند: اين بوى فرج زنا کنندگان است، آنانکه ملاقات نمودند خدا را به زنا و توبه ننمودند، پس لعن کنيد آنها را که خدا ايشان را لعن فرموده، پس باقى نماند در موقف مگر آنکه گويند: خداوند لعنت نمايد زنا کنندگان را. «1» تکميل: محدث نورى رضوان اللّه عليه در مستدرک الوسائل از حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: لکلّ عضو من بنى آدم حظ من الزّنا و العين زناه النّظر و اللّسان زناه الکلام و الاذنان زناهما السّمع و اليدان زناهما البطش و الرّجلان زناهما المشى و الفرج يصدّق ذلک و يکذّبه.
فرمود: براى هر عضوى از بنى آدم حظى باشد از زنا: چشم، زناى آن نظر به اجنبى؛ و زبان، زناى آن کلام؛ و گوشها، زناى آنها شنيدن؛ و دست، زناى آن گرفتن؛ و پاى، زناى آن راه رفتن دنبال اجنبى، و فرج تصديق و تکذيب آن نمايد.
تتمه: چون زنا از اعظم گناهان و فساد بزرگى به جامعه بشريت طارى گرداند، لذا شارع مقدس براى حفظ نواميس، مقدمات آن را نهى فرموده از نظر و
«1». عقاب الاعمال، ص 312، چاپ صدوق.
جلد 9 - صفحه 196
تکلم و شنيدن و رفتن به دنبال اجنبى، که تمام اينها وسيله‌اى باشد براى آن فحشاء عظيم؛ و در بزرگى معصيت زنا همين بس که رأفت خداوند رءوف در اجراى حد زناکاران برداشته شده است.
وَ لا تَأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ: و فرا نگيريد به «زانى» و «زانيه» مهربانى در فرمانبردارى خدا که منع کند از اقامه حد بر آنها، پس تعطيل شود حدود و احکام الهى. يا فرا نگيريد به آن دو رحمتى که منع نمايد از تازيانه شديد و سخت، إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ: اگر هستيد که ايمان آورده‌ايد به خدا و روز قيامت، زيرا ايمان به خدا اقتضا کند جدّ و جهد را در اقامه حدود الهى و اجراى فرامين سبحانى بدون مسامحه و سهل انگارى. وَ لْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: و بايد حاضر شود در وقت عذاب آن دو تن، يعنى در زمان اقامه حد بر ايشان، گروهى از مؤمنان تا تشهير آنها حاصل گردد و آن تفضيح مانع شود از معاودت به مثل آن عمل شنيع. اختلاف است در اين عده نزد جمعى سه نفر و زيادتر. نزد جمعى دو نفر، و نزد بعضى عدد محصورى براى آنها نيست، و آن منوط براى امام است، و مقصود آنست که جماعتى حاضر شوند تا شيوع يابد و اعتبار حاصل آيد. و نزد بعضى اقل آن يک نفر است، چنانچه در تهذيب- از حضرت امير المؤمنين و در عوالم از حضرت باقر عليهما السّلام روايت شده که طائفه حاضره، يکى است.