تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الزَّانِي لا يَنْکِحُ إِلاَّ زانِيَةً أَوْ مُشْرِکَةً وَ الزَّانِيَةُ لا يَنْکِحُها إِلاَّ زانٍ أَوْ مُشْرِکٌ وَ حُرِّمَ ذلِکَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ «3»
الزَّانِي لا يَنْکِحُ إِلَّا زانِيَةً: مرد زنا کننده نکاح نکند مگر زن زنا کننده را.
أَوْ مُشْرِکَةً: يا شرک آرنده را، چه غالب آنست که مايل به زنا از اهل عفت
جلد 9 - صفحه 197
مجتنب خواهد بود. وَ الزَّانِيَةُ لا يَنْکِحُها إِلَّا زانٍ: و زن زنا کننده در نکاح نياورد او را مگر مرد زنا کننده. أَوْ مُشْرِکٌ: يا شرک آرنده، زيرا جنس به جنس خود مايل، و مشاکلت سبب الفت مى‌باشد. وَ حُرِّمَ ذلِکَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ: و حرام کرده شد تزوج و نکاح زنهاى زانيه بر ايمان آورندگان، يا حرام است زنا بر مؤمنين. و مقارن ساختن بين زانى و مشرک، دال است بر بزرگى شناعت آن و قباحت فاعل آن.
تبصره: صاحب جواهر رحمه اللّه فرمايد: ظاهر اينست که مراد به آيه شريفه خبر و اخبار باشد نه نهى، و معنى آنکه: زانى يعنى فاسق خبيث که از شأن او زنا است، ميل نکند در زنهاى صالحه که بر خلاف صفت او هستند، بلکه ميل کند به خبيث از شکل خود زانيه يا مشرکه‌اى که قرين او است در خباثت؛ و زانيه، يعنى فاسقه خبيثه ميل نکند در نکاح صلحاى از مردان، بلکه ميل کند به نکاح کسى که مثل خود باشد در فسق زانى، يا مشرک که قرب به او است در خباثت؛ زيرا مشاکلت، علت نظام و الفت، و مخالفت، سبب افتراق و نفرت باشد. بنابراين معنى آيه شريفه مانند فرمايش «الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ» خواهد بود و مقصود بيان مناسبت و مشاکلت داعيين به الفت و مواصلت است. و مقرون ساختن زنا به شرک به جهت شدت امر زنا و تغليب در حرمت آنست به مرتبه‌اى که مشابهت به هيچيک از معاصى را ندارد مگر شرک. و يا به سبب آنکه زانى هنگام زنا، سلب شود از او ايمان به سبب اطاعت هوى و شرک در عبادت. و لذا فرمود پيغمبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله: لا يزنى الزّانى حين يزنى و هو مؤمن. «1» و حضرت باقر عليه السّلام در اين آيه فرمايد: خداى تعالى نناميده است زانى را مؤمن و نه زانيه را مؤمنه. «2» تتمه: مشهور علماى اماميه جايز دانسته‌اند نکاح زانيه را نظر به احاديث معتبره داله بر جواز از جمله:
«1». تفسير الصّافى، ج 3، ص 417، چاپ سعيد مشهد.
«2». تفسير نور الثقلين، ج 3، روايت 20، چاپ دار الکتب العلميه قم.
جلد 9 - صفحه 198
1- وسائل- على بن رئاب روايت نموده که سؤال نمودم حضرت صادق عليه السّلام را از زن زانيه نکاح کند او را مرد مسلمان؟ فرمود: بلى، و چه مانع است او را از نکاح.
2- على بن يقطين گويد: از حضرت رضا عليه السّلام پرسيدم: زنان مدينه را، فرمود: فاسقند. عرض کردم: تزويج نمايم از آنها؟ فرمود: بلى.
3- زراره روايت کند که من حاضر بودم، عمار از حضرت سؤال نمود از مردى که تزويج کند فاجره را. فرمود: بأسى نيست.
بنابراين آيه منسوخ يا تخصيص باشد به زانيه‌هاى مشهوره، و اخبار داله بر عدم جواز مگر بعد از توبه محمول است بر تقيه يا حمل بر کراهت باشد به جهت ضعف سند آنها و عمل نکردن اصحاب.