اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الزّانِي لا يَنکِح‌ُ إِلاّ زانِيَةً أَو مُشرِکَةً وَ الزّانِيَةُ لا يَنکِحُها إِلاّ زان‌ٍ أَو مُشرِک‌ٌ وَ حُرِّم‌َ ذلِک‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ «3»
مرد زاني نکاح نمي‌کند مگر زن زانيه را يا زن مشرکه را و زن زانيه را نکاح نمي‌کند مگر مرد زاني يا مرد مشرک و حرام شده است اينکه براي مؤمنين، اينکه آيه شريفه از مشکلات آيات است و مفسرين اختلاف زيادي در مفاد آن کرده‌اند از جهاتي، يکي اينکه کلمه لا ينکح و لا ينکحها مفادش نهي است يا فقط اخبار است، ديگر آنکه معني نکاح عقد است يا وطي است.
ديگر آنکه اينکه حکم نسخ شده يا باقيست و اخبار بسياري از ائمه اطهار، حضرت باقر و حضرت صادق و حضرت کاظم و حضرت رضا عليهم السلام داريم که از اينکه بزرگواران سؤال ميکردند و آنها جواب ميفرمودند. و توضيح آيه و مفاد اخبار بعد از صرف نظر از کلمات مفسرين موقوف بر بيان چند امر است.
1- در زمان جاهليت و قبل از بعثت زنهاي زانيه بسيار بودند حتي بر بالاي در منزل خود علم نصب ميکردند که ذوات الاعلام ميگفتند که از جمله آنها مرجانه مادر عبيد اللّه و سميه مادر زياد بود و قضيه غريبه‌اي تطفلا اشاره مي‌شود.
در مجلس معاويه عمر و إبن عاص گفت من در زمان جاهليت قوّاد بودم يعني زنهاي زانيه در تحت اختيار من بودند يک روز ابو سفيان از سفر آمده بود و از من يک زن خواست گفتم فعلا کسي را ندارم جز سميّه گفت او را طالب نيستم چون دهانش متعفن است.
گفتم ديگري را ندارم ناچار سميه را اختيار کرد و رفت نزد او و موقعي که بيرون آمد ديدم از عورتش مني خارج ميشد فورا معاويه برخواست دست در گردن زياد کرد و گفت اينکه برادر من است و او را برد نزد دخترانش و گفت اينکه عموي شما است.
جلد 13 - صفحه 490
قضيه آخري در مورد مرجانه موقعي که عبيد اللّه را آورد چهل نفر مدعي شدند که عبيد اللّه فرزند من است چون نزد مرجانه رفته بودند بالاخره اصلاح کردند که قيّاف (قيافه شناس) بياورند تشخيص دهند که شباهت بکدام يک دارد آمدند گفتند بهيچ کدام شما شباهت ندارد فقط ابهام پاي او شبيه ابهام پاي زياد است لذا زياد او را برد و گفتند إبن زياد.
(امر دوم) اينکه صريح اخبار است که اينکه حکم قبل از توبه و بعد از اجراء حد است پس اگر تائب شدند ديگر مانعي ندارد.
(امر سوم) تزويج مسلم با مشرک جايز نيست نه زن مشرکه ميتوان گرفت و نه زن بمشرک ميتوان داد.
(امر چهارم) اينکه جمله نسخ نشده چون صريح اخبار است که ائمه عليهم السلام فرمودند.
(و النّاس اليوم بتلک المنزلة فمن اقيم عليه حد زنا او شهر به لم ينبغ لاحد ان يناکحه حتي يعرف منه التوبة).
(امر پنجم) اينکه جمله مفادش نهي تنزيه است نه تحريم بلکه محروميت است مثل آيه شريفه.
(وَ نادي أَصحاب‌ُ النّارِ أَصحاب‌َ الجَنَّةِ أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِن‌َ الماءِ أَو مِمّا رَزَقَکُم‌ُ اللّه‌ُ قالُوا إِن‌َّ اللّه‌َ حَرَّمَهُما عَلَي الکافِرِين‌َ اعراف آيه 48).
پس مفاد آيه اينست که مؤمنين همين نحوي که زن مشرکه نمي‌گيرند زني که مشهوره بزنا است يا محدود بحد است اشمئزاز دارند او را اختيار کنند زيرا اعتبار ندارد که باز زنا دهد مگر آنکه توبه کند چنانچه صريح اخبار است و همچنين زن مؤمنه هم حاضر نمي‌شود که شوهرش هر شب پهلوي يک زن زانيه برود اينکه زنهاي زانيه و مردان زاني باک ندارند که با مشرک يا زاني زنا دهند يا زنا کنند پس مفاد آيه واضح شد.
جلد 13 - صفحه 491
(الزّانِي لا يَنکِح‌ُ إِلّا زانِيَةً أَو مُشرِکَةً) زن مؤمنه عفيفه حاضر نمي‌شود با زاني نکاح کند اما زنهاي زانيه يا مشرکه باکي ندارند و در بند نيستند و همچنين (وَ الزّانِيَةُ لا يَنکِحُها إِلّا زان‌ٍ أَو مُشرِک‌ٌ) البته مرد مؤمن حاضر نمي‌شود زن زانيه اختيار کند اما مشرکين و زانيها باکي ندارند زانيه بگيرند.
(وَ حُرِّم‌َ ذلِک‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ) زير بار نميروند و سزاوار هم نيست مگر توبه کنند از زنا کردن يا زنا دادن.
(تنبيه) مجرد نسبت زنا مانع نيست چنانچه صريح اخبار است که يا مشهور باشند بزنا يا اقامه حد شده باشد بر او و دست هم بر ندارد و توبه نکند.