اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو لا فَضل‌ُ اللّه‌ِ عَلَيکُم وَ رَحمَتُه‌ُ وَ أَن‌َّ اللّه‌َ تَوّاب‌ٌ حَکِيم‌ٌ «10»
و اگر نبود فضل خداوند بر شما و رحمت او اينکه خداوند بسيار قبول توبه مي‌کند و عالم بحکم و مصالحست.
(وَ لَو لا) جواب او محذوف است بواسطه وضوحش که اگر اينکه امور چهارگانه (فَضل‌ُ اللّه‌ِ عَلَيکُم) که تفضلات الهي بر بندگان بسيار است آنچه خداوند در دنيا و آخرت از حيات، صحت روزي و ساير نعم دنيويه و آنچه در آخرت از سعادت و رستگاري و فوز به جنت عنايت فرموده و ميفرمايد: از راه تفضل است، کسي طلبي از خدا ندارد و لو اعبد اهل زمان باشد. دوم (وَ رَحمَتُه‌ُ) که رحمتش وسعت کل شي‌ء فقط قابليت شمول باشد و قابليت ايمان و تقوي است چنانچه ميفرمايد:
(وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ فَسَأَکتُبُها لِلَّذِين‌َ يَتَّقُون‌َ) اعراف آيه 155.
سوم قبولي توبه که.
(وَ أَن‌َّ اللّه‌َ تَوّاب‌ٌ) زيرا امر بتوبه فرموده و وعده قبول داده و محال است خلف وعده کند چون قبيح است و از او صادر نميشود فرموده مکررا در آيات شريفه (يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا تُوبُوا إِلَي اللّه‌ِ تَوبَةً نَصُوحاً عَسي رَبُّکُم أَن يُکَفِّرَ عَنکُم سَيِّئاتِکُم وَ يُدخِلَکُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ الاية) تحريم آيه 8 چهارم.
(حَکِيم‌ٌ) که عالم به جميع حکم و مصالح است اگر اينکه چهار نبود هر آينه فسادهاي زيادي در جامعه رخ مي‌داد يعني اينکه احکامي که قرار داديم براي دفع فساد است اگر حد زنا نبود آن هم حضور جماعتي هر آينه زنا زياد مي‌شد و نسل‌ها فاسد مي‌شد، چنان چه در دوره جاهليت و عصر حاضر بسيار شده و اگر
جلد 13 - صفحه 497
حد قذف نبود آبروي بسياري از دست ميرفت، و همچنين مسئله لعان تمام اينها از راه تفضل و رحمت است، و هم چنين اگر قبولي توبه نبود تمام اهل دوزخ بودند بهشت مخصوص به معصومين مي‌شد و تمام دستورات الهي از روي حکمت و مصلحت عين صلاح است و لو بعض جهال بر خلاف هواي نفس آنها باشد.