اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ جاؤُ بِالإِفک‌ِ عُصبَةٌ مِنکُم لا تَحسَبُوه‌ُ شَرًّا لَکُم بَل هُوَ خَيرٌ لَکُم لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم مَا اکتَسَب‌َ مِن‌َ الإِثم‌ِ وَ الَّذِي تَوَلّي کِبرَه‌ُ مِنهُم لَه‌ُ عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ «11»
بدرستي که کساني که آمدند بالافک که متهم شدند بدروغ بزرگ عظيم دامن آنها پاک بود رگ و ريشه شما مؤمنين هستند و بسته بشما گمان نکنيد که اينکه افک شر است براي شما خداوند دروغ کساني که نسبت دادند ظاهر ميکند و دامن اين‌ها را پاک ميفرمايد، بلکه اينکه خير است براي شما از براي هر کسي از آنها است آن‌چه کسب کردند از عقوبت اينکه افتراء، و آن کسي که تولي کرد کبر خود را از آنها از براي اوست عذاب عظيمي.
آيه شريفه با آيات بعد نزد مفسرين عامه گفتند راجع بعايشه است که چنين نسبتي باو داده شده بود و خداوند نسبت دهنده‌گان را رسوا کرد، لکن در اخبار ائمه طاهرين اخبار بسياري داريم که راجع بماريه قبطيّه مادر ابراهيم إبن رسول اللّه که عايشه و حفصه حسد بردند که اينکه پسر جريح است که با ماريه زنا کرده مربوط به حضرت رسالت نيست و پدران آنها شيخين هم شهادت دادند و خداوند همه آنها را رسوا کرد و معلوم شد که جريح ممسوح است نه آلت رجوليت دارد و نه آلت انوثية، و إبن اخبار را علي بن ابراهيم مسندا از حضرت باقر عليه السلام و حضرت صادق عليه السلام و إبن بابويه مسندا از امير المؤمنين عليه السلام
جلد 13 - صفحه 498
و حسين بن حمدان مسندا از حضرت رضا عليه السلام و سيد مرتضي در کتاب غرر و درر و در برهان ميگويد:
از مشاهير اخبار است، و اينکه اخبار مفصل است رجوع به تفسير برهان کنيد و خلاصه مفاد آنها اينکه است که سلطان روم براي حضرت رسالت يک غلام که جريح نام داشت و يک کنيز که نامش ماريه قبطيه بوده فرستاد و قبطيه گفتند زيرا بسيار زيبا و خوش سيما بود تشبيه بلباس قباطي که از مصر مي‌آوردند سفيد و لطيف بود و اينکه دو اسلام آوردند و اسلامشان بسيار خوب بود و حضرت ماريه را براي خود اختيار فرمود و از او پسري آورد ابراهيم نام و حضرت فوق العاده علاقه باين مادر و پسر داشت و اينکه موجب حسد عايشه و حفصه شده بود تا آنکه ابراهيم هيجده ماهه از دنيا رفت.
پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم بسيار محزون شد عايشه گفت: که اينکه بچه مربوط بشما نيست اينکه از جريح غلام است و رفتند نزد پدرانشان شيخين آمدند شهادت دادند که ماريه و جريح با هم نزديک شدند و ما مشاهده کرديم و پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم با اينکه ميدانست که اينکه نسبت کذب و افتراء است ولي چون وصله‌اي بود که در نظر عموم اصحاب موجب ظن يا يقين مي‌شد زيرا پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم چند زن داشت و از آنها اولاد نياورد و در سن پيري از ماريه فرزند آورد حضرت خواست بر اصحاب مکشوف گردد، لذا بحال غضب امر فرمود بامير المؤمنين با ذو الفقار برود جريح را بقتل رساند لکن فرمود:
اگر حقيقة امر بر تو مکشوف شد متعرض او نباش موقعي که علي عليه السلام آمد جريح از خوف فرار کرد.
رفت بالاي درخت حضرت تشريف برد بالاي درخت جريح خود را انداخت بزمين پيراهنش عقب رفت ممسوح بود آلت رجوليت و انوثية نداشت حضرت او را آورد نزد پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم و شرح قضيه را بيان کرد.
جلد 13 - صفحه 499
حضرت اصحاب را طلب فرمود آمدند مشاهده کردند و اين‌ها رسوا شدند آمدند نزد حضرت طلب استغفار کردند حضرت فرمود استغفار شما مردود است و بعذاب اينکه معذب مي‌شويد اينکه خلاصه مطلب.
لذا اينکه آيات نازل شده و خداوند وعده عذاب عظيم داده، لذا ميفرمايد:
(إِن‌َّ الَّذِين‌َ جاؤُ بِالإِفک‌ِ) اينکه جمله را دو نحوه تفسير کردند، نوع مفسرين گفتند مراد کساني هستند که اينکه افتراء را به مؤمنين بستند و قذف محصنه کردند، لکن مستفاد از اخبار اينکه است که مراد کساني هستند که به آنها افتراء بستند و بنا بر اينکه دو تفسير جملات بعد هم معني تغيير ميکند.
(عُصبَةٌ مِنکُم) عصبة از ماده عصب به معناي رگ که باعضاء بدن ملصق شده هر جماعتي که نحوه ارتباطي دارند يا از حيث نسب ارحام هستند يا از حيث مسلک و در اينکه جا از حيث ايمان است.
(لا تَحسَبُوه‌ُ شَرًّا لَکُم) گمان نکنيد که اينکه افک شر است و صدق است.
(بَل هُوَ خَيرٌ لَکُم) يا معني اجراء حد است بزنا ذو افک که باعث جلو- گيري مي‌شود از ديگران يا مراد اينست که خداوند آنها را رسوا ميکند و دروغ آنها را فاش ميفرمايد.
(لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم مَا اکتَسَب‌َ مِن‌َ الإِثم‌ِ) لام بمعناي علي است که مراد عذاب قيامت است و تعبير به لام براي اختصاص است يعني عذاب هر يک از معاصي مختص بمرتکب او است.
(وَ الَّذِي تَوَلّي کِبرَه‌ُ مِنهُم لَه‌ُ عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ) کبر بمعناي تحمل اينکه معصيت بزرگ را کرده و عذاب عظيم با اينکه تمام عذابها عظيم است عذاب اينکه نسبت بسائر عذابها عظمت دارد.
500