تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ جاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِي تَوَلَّى کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذابٌ عَظِيمٌ «11»
شأن نزول: على بن ابراهيم قمى فرمايد: عامه نقل نموده‌اند که اين آيه در حق عايشه نازل شده و آنچه در باره او نسبت دادند در غزوه بنى مصطلق.
اما خاصه روايت نموده که نازل شده در حق ماريه قبطيه و آنچه عايشه به او نسبت داده، بعد به اسناد خود روايت نموده از حضرت باقر عليه السّلام و نيز در تفسير برهان از آن حضرت روايت شده که فرمود: چون ابراهيم پسر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله وفات يافت، حزن شديدى عارض شد، عايشه گفت:
چه چيز محزون ساخته تو را، ابراهيم نيست مگر پسر جريح. حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را امر به کشتن جريح فرمود، حضرت امير با شمشير به طرف جريح آمد، به سر ديوار باغ بود، حضرت درب باغ را زدند، جريح خواست درب باغ را باز کند، چون حضرت را ديد، آثار غضب در
جلد 9 - صفحه 205
آن حضرت مشاهده نمود برگشت و درب را باز ننمود. حضرت وارد باغ شد، جريح از ترس بالاى درختى بر آمد، حضرت نيز بر آمد، چون نزديک شد، جريح خود را از بالاى درخت انداخت، ظاهر شد عورت او، نه عورت مرد داشت نه عورت زن. حضرت مراجعت، خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله عرض کرد:
هرگاه مرا فرستادى به امرى، در اجراى آن مانند ميخ سرخ شده در پشم باشم (کنايه از آنکه عجله نمايم) يا تأنى و تثبت نمايم؟ فرمود: بلکه تأنى نما.
عرض کرد: قسم به خدائى که تو را مبعوث ساخته، جريح نداشت آنچه براى مردان است و آنچه براى زنان است. حضرت فرمود: حمد براى خدائى که بازگردانيد بدى را از ما خانواده. «1» إِنَّ الَّذِينَ جاؤُ بِالْإِفْکِ: بدرستى که آنانکه آوردند دروغ بزرگ را در شأن ديگرى، عُصْبَةٌ مِنْکُمْ: گروهى هستند از شما، لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ:
مپنداريد آن دروغ را بدى از براى شما مسلمانان، بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ: بلکه آن.
خير است براى شما به جهت آنکه ثواب بزرگ يافتيد و کرامت و تعظيم شما بر همه کس ظاهر گشت و وعيد کلى در باره دروغگويان وقوع يافت. لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ: مر هر يکى از اين گويندگان دروغ را، مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ: جزاى آن چيزى است که کسب کرده از گناه بقدرى که خوض نموده از سخريه و خنديدن و سخنان زشت گفتن و خاموش شدن و منع ننمودن، هر کدام به مرتبه خود شريک و معين در آن گناه باشند. وَ الَّذِي تَوَلَّى کِبْرَهُ مِنْهُمْ: و آن کس که فرا گرفت و متحمل شد معظم آن سخن و شنيعتر آن را از آن جماعت، لَهُ عَذابٌ عَظِيمٌ: مر او راست عذابى بزرگ در آخرت يا در دنيا به آنکه مخذول گردد.
تنبيه: فرستادن حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را به سوى جريح، براى ظاهر شدن حق و گردانيدن نسبت بدى بوده، و حضرت مى‌دانست که على عليه السّلام نمى‌کشد او را، و چنين نبوده که به مجرد قول عايشه حکم به قتل فرمايد، بلکه براى آشکار شدن امر دروغ بوده و
«1». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 100 و 101 و نيز تفسير برهان، ج 3، ص 126 و 127.
جلد 9 - صفحه 206
دلالت نمايد آنچه قمى در سوره حجرات از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده. «1»