تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَ قالُوا هذا إِفْکٌ مُبِينٌ «12» لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ‌: چرا آنگاه که شنيديد دروغ بزرگ را از گويندگان آن، ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً: گمان بردند مردان ايمان آرنده و زنان ايمان آرنده به همدينان خود خير را چنانکه به نفوس خود گمان برند، زيرا مؤمنين تماما مانند يک نفس باشند در آنچه جارى شود بر او از امور. و نکته عدول از خطاب به غيبت و از مضمر به مظهر، مبالغه است در توبيخ و اشعار به آنکه ايمان مقتضى گمان نيک است به اهل ايمان. وَ قالُوا هذا إِفْکٌ مُبِينٌ‌: و چرا نگفتند اين قول دروغى است آشکارا. تبصره: از آيه شريفه يکى از دستورات اخلاقى معاشرت مستفاد مى‌شود که مؤمن بايد حسن ظن به برادر دينى خود داشته باشد و از سوء ظن انديشه نمايد، چه بسا سوء ظن موجب افترا و گناه خواهد بود، لذا خداوند در مقام توبيخ و مذمت فرمايد: چرا مؤمنين گمان نيک به نفوس خود نبرند، يعنى چون متدينين به منزله نفس واحد هستند، چنانچه انسان گمان بد بخود نبرد همچنين بايستى نسبت به برادران ايمانى گمان بد نبرد، زيرا بدگمانى به ايشان بدگمانى به خود و البته به آن راضى نخواهد بود. شهيد عليه الرحمه فرمايد: سزاوار نيست اينکه اعتقاد برى در باره غير خود «1». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 318 و 319 چاپ کتابفروشى علّامه قم. جلد 9 - صفحه 207 نمائى مگر آنکه کشف شود براى تو به عيان؛ و مادامى که علم پيدا نکردى اگر در قلب تو چيزى واقع شود، بدان القاى شيطان است، پس بايد آن را تکذيب کنى؛ زيرا شيطان افسق فساق است و جايز نيست تصديق او، و لذا در شرع وارد شده: اگر در دهن کسى بوى خمر يافتى، جايز نيست سوء ظن به مسلمان. و بتحقيق حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: انّ اللّه تعالى حرّم من المسلم دمه و ماله و ان يظنّ به سوء الظنّ: به درستى که خداى تعالى حرام فرموده از مسلمان خون و مالش را و اينکه گمان برى به او گمان بد را. اين نوع اول از آداب و زواجر است که بيان فرمود. «1»