سوره نور(النور)، آیه ۱۲ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۱
لَّوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَٰذَا إِفْكٌ مُّبِينٌ
چرا هنگامی که این (تهمت) را شنیدید، مردان و زنان با ایمان نسبت به خود (و کسی که همچون خود آنها بود) گمان خیر نبردند و نگفتند این دروغی بزرگ و آشکار است؟!
معنی کلمات و عبارات
«بِأَنفُسِهِمْ»: نسبت به خود. این تعبیر اشاره به این است که مؤمنان همه اعضاء یک پیکرند و همگان به منزله نفس واحدند که اگر اتّهامی متوجّه یکی از آنها بشود، انگار متوجّه همه شده است (نگا: حجرات / ).
نزول
سال ۱۷ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، مسلمانان را به خاطر بدگمانى به همسر پیامبر(ص) و موضع گیرى تردیدآمیز نسبت به شایعه «افک» و رد نکردن صریح آن، مورد سرزنش قرار داد. إنّ الذین جاءو بالإفک ... لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین
۲ - مؤمنان صدراسلام، وظیفه دار تکذیب شایعه هاى بى اساس بدخواهان علیه پیامبر(ص) و خانواده آن حضرت «لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین»
۳ - مؤمنان، وظیفه دار تکذیب صریح شایعه ها و تهمت هاى جنسى بى اساس علیه دیگر مؤمنان «لولا إذ سمعتموه ... و قالوا هذا إفک مبین»
۴ - جامعه اسلامى صدراسلام، در برابر شایعات آسیب پذیر بود. «إنّ الذین جاءو بالإفک ... لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا»
۵ - شایعات و پخش خبرهاى دروغ، از میان برنده اعتماد متقابل و حسن ظن افراد جامعه نسبت به یکدیگر «لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین»
۶ - ایمان، زمینه ساز اعتماد افراد جامعه اسلامى نسبت به یکدیگر «لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین»
توصیف مردان و زنان صدراسلام به «ایمان»، حکایت از این حقیقت دارد که ایمان و دین دارى با بى اعتمادى و بدگمانى سازگارى ندارد و هر جا ایمان حقیقى وجود داشته باشد، اعتماد و حسن ظن هم وجود خواهد داشت. آیه۱۷ «یعظکم اللّه أن تعودوا لمثله أبداً إن کنتم مؤمنین» نیز، تأیید کننده همین برداشت است.
۷ - بدگمانى نسبت به مؤمنان، امرى ناپسند و مورد سرزنش خداوند «لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین»
۸ - جامعه اسلامى، وظیفه دار رعایت حسن ظن نسبت به یکدیگر «لولا إذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا و قالوا هذا إفک مبین»
۹ - در جامعه اسلامى، مؤمنان به منزله یک پیکراند. «ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا»
برداشت یاد شده از تعبیر «بأنفسهم» (به خودشان) - که هر یک از مردان و زنان مؤمن را نفس دیگرى قرار داده - استفاده شده است.
۱۰ - قذف یکى از همسران پیامبر(ص)، «افک» و بهتانى آشکار بود. «إنّ الذین جاءو بالإفک ... لولا إذ سمعتموه ... و قالوا هذا إفک مبین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۲–۱۳ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۲–۱۳ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۲–۱۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اجتماعی شایعهتهمت به همسرتکذیب شایعه علیه خانواده محمدتکذیب شایعه علیه مؤمنانتکذیب شایعه علیه محمدحسن ظن به مؤمنانزمینه اعتماد جوامعسرزنش سوءظن به مؤمنانسوءظن به همسر محمدسوءظن مسلمانان صدراسلامشخصیت اجتماعی مؤمنانعوامل سلب اعتمادقذف همسر محمدمسؤولیت مؤمنان صدراسلامموانع حسن ظنآسیب پذیری مسلمانان صدراسلامقصه افکمبارزه با دشمنان محمداتحاد مؤمنانسرزنش مسلمانان صدر اسلامآثار اجتماعی ایمانآسیب شناسی اجتماعیناپسندمسؤولیت مؤمنانسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۶)
- لزوم رعایت ازادی بیان و نقل مطالب، در چارچوب حفظ حیثیّت و ابروی مؤمنان+۷ آیه
- خداوند، تبریهکننده همسر پیامبر از ناپاکی دامن+۱ آیه
- مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۸ آیه
- حرمت هتک حیثیّت و ابروی مؤمنان+۷ آیه
- حرام بودن افترا و تهمت زدن به افراد بی گناه+۵ آیه
- حرمت افترا به همسران پیامبر+۶ آیه
- وجوب پرهیز از گمان بد+۱ آیه
- حرمت قذف و نسبتهای ناروا به زنان پاکدامن+۴ آیه
- توبیخ خداوند از مؤمنان صدر اسلام، به سبب گمان خیر داشتن نسبت به یکدیگر
- مسلمانان، موظّف به دفاع از ابروی محمّد(صلی الله علیه واله)در برابر توطیه افک+۳ آیه
- ترویج شایعات و توطیه های منافقان (توطیه افک) علیه پیامبر(صلی الله علیه واله)و خاندان ان حضرت، مانع بهره مندی از رحمت خداوند+۳ آیه
- ساده لوحان، عناصری شایعه پراکن در جمع مسلمانان+۴ آیه
- هم صدایی گروهی از مسلمانان عصر بعثت با منافقان، در شایعه افکنی علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و خانواده وی+۴ آیه
- زودباوری و تاثیرپذیری مسلمانان صدر اسلام، از شایعه پراکنی بر ضدّ پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- ضرورت جبهه گیری و مقابله مسلمانان با شایعه های ناروای دیگران+۶ آیه
- تکذیب شایعات بی اساس، عکس العمل مناسبی جهت مقابله با ان+۲ آیه
- سرزنش خدا از مردان و زنان مؤمن، به دلیل بدگمانی به همسر پیامبر، پس از شنیدن نسبت ناروا و تهمت درباره او+۲ آیه
- وجوب پرهیز از گمان بد به دیگران+۱ آیه
- کافی نبودن ظن و گمان، برای متّهم ساختن انسان مؤمن و داوری علیه او+۲ آیه
- جامعه اسلامی، موظّف به رعایت حسن ظن، نسبت به یکدیگر
- سرزنش مؤمنان از سوی خداوند، به جهت نداشتن حسن ظن به یکدیگر، در ماجرای افک+۱ آیه
- شایعات و پخش خبرهای دروغ، ازمیان برنده اعتماد متقابل و حسن ظن افراد به یکدیگر+۱ آیه
- گناه بودن برخی سوء ظنهای مؤمنان به یکدیگر+۲ آیه
- انتشار قصّه افک، موجب سوء ظن مؤمنان به یکدیگر+۱ آیه
- انتشار قصّه افک، موجب سوء ظن مؤمنان به یکدیگر+۱ آیه
- گناه بودن برخی سوء ظنهای مؤمنان به یکدیگر+۲ آیه
- ایمان، مانع سوء ظن مؤمنان به یکدیگر
- اجتناب از سوء ظن به یکدیگر، توصیه خداوند به مسلمانان+۲ آیه
- ترویج کنندگان شایعه ها و تهمت پردازیهای ناروا، در پی دارنده عذاب عظیم+۲ آیه
- اتّهام بی عفّتی از جانب منافقان (توطیه گران قصّه افک)، به همسران محمّد+۱ آیه
- مسلمانان، موظّف به مبرّا دانستن دامن همسران پیامبر، از اتّهام بی عفّتی، با تکذیب توطیه گران قصّه افک+۱ آیه
- افترا و تهمت ناروای برخی منافقان به همسر پیامبر و نقل و اشاعه ان در میان مؤمنان، در حیطه اگاهی خدا+۶ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۵ آیه
- ناچیز و سبک پنداشتن قذف، عامل اشاعه و نقل ان+۴ آیه
- ایمان، بازدارنده انسان از قذف به افراد پاکدامن و اشاعه ان+۲ آیه
- حرمت قذف و نسبت دادن زنا به افراد پاکدامن+۶ آیه
- لزوم دفاع مؤمنان از افراد متّهم به زنا (قذف شدگان) در برابر شایعه پراکنان+۱ آیه
- توطیه افک، زمینه ساز بدگمانی مؤمنان به همسر محمّد+۱ آیه
- سرزنش شدن مسلمانان از جانب خداوند به سبب بدگمانی به همسر پیامبر و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه «افک» و ردّ نکردن صریح ان+۳ آیه
- قذفِ یکی از همسران پیامبر در قصّه افک، بهتانی اشکار و موجب هتک حرمت ان حضرت+۱ آیه
- اسیب پذیری مسلمانان صدر اسلام و موضعگیری تردیدامیز انان در ماجرای افک+۲ آیه
- گناه بودن انتساب گناه ناکرده و تهمت به دیگران+۶ آیه
- شایعهافکنی منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانواده ان حضرت، در ماجرای افک+۳ آیه
- زودباوری و تاثیرپذیری عدّهای از مسلمانان صدر اسلام، نسبت به شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- همصدایی و همراهی گروهی از مسلمانان با منافقان، در شایعهافکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانوادهاش+۳ آیه
- تکذیب و مقابله با شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و اله، از وظایف مسلمانان+۲ آیه
- پذیرش شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و نقل بدون تحقیق ان، موجب غضب و سرزنش خداوند+۳ آیه
- قذف یکی از همسران محمّد، بهتانی اشکار+۱ آیه
- خداوند، سرزنشکننده مسلمانان به سبب بدگمانی به همسر پیامبر و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه «افک» و رد نکردن ان
- سرزنش خداوند از مسلمانان، به دلیل بدگمانی به همسر رسول خدا و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه افک+۲ آیه
- تهمت و افترا به دیگران در معاشرت با انان، امری ناپسند+۸ آیه
- اجتناب از بدگمانی نسبت به دیگران، از اداب معاشرت با انان+۱ آیه
- هوشیاری، مانع فرو افتادن ادمی در دامهای حیله دشمن+۳ آیه
- ملامت مؤمنان، به جهت واکنش ناپسند خود در ماجرای افک و هتک حرمت برخی همسران پیامبر+۲ آیه
- اتّهام الودگی جنسی به مؤمنان پاکدامن، از ترفندهای منافقان+۲ آیه
- ضرورت اجتناب از سوء ظن به مؤمنان+۲ آیه
- لزوم حسن ظن به مؤمنان+۱ آیه
- بدگمانی مؤمنان، در قصّه افک به همسر محمّد+۱ آیه
- اجتناب از سوء ظن، توصیه خداوند به مؤمنان+۲ آیه
- گناه مؤمنان، با سوء ظن به دیگر مؤمنان+۲ آیه
- ملامت برخی مؤمنان، به علت ترتیب اثر دادن به برخی شایعات+۲ آیه
- سرزنش مؤمنان، به جهت بدگمانی به همسران پیامبر در قصه افک
- همصدایی گروهی از مسلمانان و منافقان، در شایعهافکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و خانواده وی+۳ آیه
- خداوند، تبریهکننده همسر پیامبر از ناپاکی دامن+۱ آیه
- قذف یکی از همسران محمّد، بهتانی اشکارا+۱ آیه
- خداوند، سرزنشکننده مسلمانان، به دلیل بد گمانی به همسر پیامبر و موضعگیری تردیدامیز نسبت به شایعه «افک» و ردّ نکردن صریح ان+۱ آیه