1- به ايمان خود مغرور نشويم، توجّه به هشدارهاى پى در پى لازم است. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا»
2- شيطان براى گمراه کردن مؤمنان، تلاش مىکند. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ»
3- سياست شيطان، نفوذ تدريجى و گام به گام است. «خُطُواتِ الشَّيْطانِ» (از همان گام اوّل مواظب باشيم).
«1». بقره، 208.
«2». بقره، 168.
جلد 6 - صفحه 161
لا تَتّبعوا خُطوات الشيطان»
5- با مردم مستدل سخن بگوييم. خداوند که مىفرمايد: از شيطان پيروى نکنيد، دليل آن را ذکر مىکند: زيرا او به گناه فرمان مىدهد. فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ ...
6- شيطان در آغاز وسوسه مىکند و به هرکس از وسوسه او پيروى کند فرمان مىدهد. وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ ... فَإِنَّهُ يَأْمُرُ ...
7- کار شيطان، با نماز در تضادّ است. شيطان به انسان دستور گناه مىدهد، «فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ» (امّا نماز انسان را از گناه باز مىدارد. إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ ... «1»)
8- تزکيه، بدون توفيق الهى امکان ندارد. وَ لَوْ لا ... ما زَکى ...
9- انسان، همواره به لطف خداوند نياز دارد. (تکرار جمله «لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ» در اين آيه و آيات قبل)
10- در مسير زندگى انسان، فريب و فحشا وجود دارد، ولى راه توبه و نجات نيز باز است. «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ»
11- حتّى اولياى خدا به توفيق الهى نياز دارند. «ما زَکى مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ»
12- خداوند حکيم، به مقدار لياقت و ظرفيّت افراد، خير و سعادت نازل مىکند.
«يُزَکِّي مَنْ يَشاءُ»
13- علم به اينکه خدا همه چيز را مىبيند و مىشنود، بهترين عامل بازدارنده از فحشا و منکرات است. «وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»