آیه ۲۱ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۲۱ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۲

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَن يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَىٰ مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از گامهای شیطان پیروی نکنید! هر کس پیرو شیطان شود (گمراهش می‌سازد، زیرا) او به فحشا و منکر فرمان می‌دهد! و اگر فضل و رحمت الهی بر شما نبود، هرگز احدی از شما پاک نمی‌شد؛ ولی خداوند هر که را بخواهد تزکیه می‌کند، و خدا شنوا و داناست!

معنی کلمات و عبارات
«خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ»: (نگا: بقره / و انعام / . «مَن یَتَّبِعْ ...»: جواب شرط محذوف است و تقدیر چنین است: مَن یَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ یُوقِعْهُ فِی السَّعیرِ (نگا: حجّ / یا: مَن یَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِرْتَکَبَ الْفَحْشَآءَ وَالْمُنکَرَ. «الْفَحْشَآءِ»: گناهان کبیره. پلشتیها (نگا: بقره / و نحل / ). «الْمُنکَرِ»: معاصی قبیحه. زشتیها (نگا: آل‌عمران / مائده / ). «ما زکی»: از کثافات گناه پاک نمی‌شد. «مِنْ أحَدٍ»: حرف (مِنْ) زائد بوده و واژه (أَحَدٍ) فاعل است.
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، مؤمنان را از پیروى شیطان و گام نهادن در راه او، بر حذر مى دارد. «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن» ۲ - شیطان، داراى راه هاى متعدد و وسایل گوناگون براى کشاندن انسان ها به فحشا و منکرات است. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن» برداشت فوق، از جمع آمدن «خطوات» استفاده مى شود. ۳ - ناسازگارى ایمان با پیروى از شیطان «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن» از آن جاکه خداوند مسلمانان را با وصف ایمان مورد خطاب قرار داده است، برداشت یاد شده به دست مى آید. ۴ - فریب انسان توسط شیطان، تدریجى و گام به گام است. «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن» «خطوة» (مفرد «خطوات») به معناى قدم برداشتن است. بنابراین شیطان در مسیر فریب انسان، تنها یک قدم برنمى دارد; بلکه به دنبال هر گامى، گام دیگرى برمى دارد. ۵ - شیطان، پیروانش را هرگز رها نمى کند; بلکه مدام آنان را به انواع فحشا و منکرات فرا مى خواند. «و من یتّبع خطوت الشیطن فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» برداشت یاد شده از به کارگیرى فعل مضارع «یأمر» استفاده شده است; زیرا فعل مضارع بیانگر استمرار است. ۶ - رفتار شیطان با پیروانش، همچون رفتار فرادستان با زیر دستان، دستورى و آمرانه است. «و من یتّبع خطوت الشیطن فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» برداشت فوق به خاطر به کار رفتن ماده «أمر» مى باشد که یکى از معانى آن فرمان است. ۷ - نتیجه و ره آورد پیروى از شیطان، فرو افتادن در منجلاب زشتى ها و ناپسندى ها (فحشا و منکرات) است. «و من یتّبع خطوت الشیطن فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» ۸ - پاک زیستن و آلوده نشدن به زشتى ها و ناپسندى ها (فحشا و منکرات)، حکمت نهى الهى از پیروى کردن از شیطان است. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» جمله «فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» تعلیل براى نهى از پیروى شیطان است (لاتتّبعوا خطوات الشیطان). ۹ - مصلحت و مفسده، ملاک و حکمت امر و نهى الهى است. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» ۱۰ - اشاعه فحشا و بازى با حیثیت مؤمنان و بدنام کردن آنان، فرمان بردارى از شیطان و گام نهادن در راه او است. «و من یتّبع خطوت الشیطن فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» نهى از پیروى شیطان - پس از محکومیت ماجراى «افک» و ممنوعیت اشاعه فحشا - مى تواند هشدارى باشد به رواج دهندگان فحشا که رفتارشان، رفتارى است شیطانى و در حقیقت گام نهادن در راه شیطان مى باشد. ۱۱ - ناسازگارى ایمان با پیروى از شیطان و ارتکاب فحشا و منکرات «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» برداشت فوق، به خاطر این نکته است که خداوند پیش از نهى از فحشا و منکرات، مسلمانان را با وصف ایمان مورد خطاب قرار داد. ۱۲ - مؤمنان نیز همچون دیگر مردمان، در معرض پیروى از شیطان و گرفتار شدن به زشتى ها و ناپسندى ها (فحشا و منکرات) قرار دارند. «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر» هشدار خداوند به مؤمنان از ارتکاب به فحشا و منکر و پیروى از شیطان، گویاى حقیقت یاد شده است. ۱۳ - مؤمنان، از فضل و رحمت خدا برخورداراند. «و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته» ۱۴ - طهارت، پاکى، رشد و بالندگى اهل ایمان، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان «و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته ما زکى منکم من أحد أبدًا» «زکاء» در لغت به دو معنا آمده است: ۱- نمو و رشد، ۲- صلاح و پاکى. ۱۵ - پیروى از شیطان و ارتکاب فحشا و منکرات، مانع از رشد و بالندگى و مایه ناپاکى و انحطاط انسان است. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته ما زکى منکم من أحد أبدًا» ۱۶ - رشد و طهارت انسان در گرو مخالفت با شیطان و اجتناب از فحشا و منکرات است. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته ما زکى منکم من أحد أبدًا» ۱۷ - هیچ کس بیرون از مشیت خدا و بدون برخوردارى از فضل و رحمت او، قادر بر مخالفت با شیطان و اجتناب از فحشا و منکرات نیست. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته ما زکى منکم من أحد أبدًا و لکنّ اللّه یزکّى من یشاء» ۱۸ - جامعه هاى آلوده به فحشا و منکرات، از فضل و رحمت خدا محروم اند. «لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته ما زکى منکم من أحد أبدًا و لکنّ اللّه یزکّى من یشاء» ۱۹ - خدا، سمیع (شنوا) و علیم (دانا) است. «و اللّه سمیع علیم» ۲۰ - حضور خدا در زوایاى زندگى انسان و آگاهى او بر آشکار و نهان آدمى «ما زکى منکم من أحد أبدًا و لکنّ اللّه یزکّى من یشاء و اللّه سمیع علیم» ۲۱ - توجه و اعتقاد به شنوا و دانا بودن خداوند به تمامى گفته ها و رفتارهاى نهان و آشکار آدمى، بازدارنده وى از ارتکاب فحشا و منکرات و پیروى از شیطان «یأیّها الذین ءامنوا لاتتّبعوا خطوت الشیطن ... فإنّه یأمر بالفحشاء و المنکر ... و اللّه سمیع علیم» جمله «و اللّه سمیع علیم» استینافیه تعلیلیه است و در مقام تعلیل براى جملات پیشین مى باشد. بنابراین هشدار خداوند به شنوا و دانا بودن خویش، پس از نهى از پیروى شیطان، مى تواند به منظور بازداشتن انسان از گناه و فحشا و تضمین این بازدارندگى باشد. ۲۲ - تهدید شدن شایعه سازان و افترا زنندگان، به این که خداوند بر سخنان پنهانى و رازهاى درونى آنان آگاه است. «إنّ الذین جاءو بالإفک ... و لولا إذ سمعتموه قلتم ما یکون لنا أن نتکلّم بهذا ... واللّه سمیع علیم» برداشت یاد شده از ارتباط این آیه با آیات قبل - که درباره شایعه و ماجراى «افک» بود - به دست آمده است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار اجتماعی فحشاآثار اجتماعی منکراتآثار اجتناب از منکراتآثار منکراتآثارمخالفت با شیطانتنوع دامهای شیطانتهدید شایعه سازانتکبر شیطانخطر اغواگری شیطاندعوت از پیروان شیطاندعوت به فحشازمینه منکراتفلسفه نهی از پیروی شیطانمؤمنان و فحشامؤمنان و پیروی شیطانمنشأ اجتناب از فحشامنشأ اجتناب از منکراتمنشأ تکامل مؤمنانمنشأ مخالفت با شیطانمنشأ پاکی مؤمناننهی از پیروی شیطاننهی به مؤمناناهمیت پاکیتهدید مفتریان بر خدااشاعه فحشاآثار اجتناب از فحشاآثار عقیده به شنوایی خدادعوتهای شیطانروش برخورد شیطانموانع پیروی از شیطانهتک آبروی مؤمنانمحرومان از فضل خداآثار فحشاآثار ذکر شنوایی خداپیروی از شیطانزمینه فحشاتهمت به مؤمنانعوامل پاکیمصالح احکامموانع فحشاعوامل پلیدیآثار پیروی از شیطانروش اغواگری شیطانآثار عقیده به علم خداآثار فضل خدامحرومان از رحمتآسیب شناسی شخصیتنشانه های فضل خداعوامل انحطاطموانع رشدموانع ایمانمشمولان فضل خداآثار ذکر علم خدااغواگری شیطانسمیععوامل تکاملعجز انسانمشمولان رحمتآثار رحمت خدانشانه های رحمت خدانواهی خدافلسفه احکامآثار مشیت خداعلیمفضایل مؤمنانعلم غیب خداتهدیدهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۹)
  • انجام منکرات، کاری شیطانی و ممنوع
  • شیطان، عامل رویکرد انسان به فحشا و بدیها+۴ آیه
  • اطاعت از شیطان مورد نهی خداوند+۵ آیه
  • ایمان، سبب دریافت مژده به برخورداری از تفضّل خداوندی
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۳ آیه
  • رحمت الهی، مایه تزکیه و پیراستگی اهل ایمان از الودگیها
  • فضل الهی، مایه تزکیه و پیراستگی اهل ایمان از الودگیها
  • ناتوانی مؤمنان از تزکیه و تطهیر، بدون فضل و رحمت الهی
  • مشیّت الهی، منشا تزکیه و پیراستگی انسان+۱ آیه
  • توبه، باعث تزکیه و پاکی انسان از گناه+۱ آیه
  • فضل خدا، موجب پذیرش توبه گناهکاران از جانب خدا+۱ آیه
  • توفیق الهی، زمینه توبه و بازگشت از گناه+۲ آیه
  • حرمت پیروی از شیطان+۴ آیه
  • مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)+۱ آیه
  • حرمت زنا+۳ آیه
  • حرمت ارتکاب منکرات
  • فضل الهی، مایه تزکیه و کمال انسانها
  • خداوند، دارای فضل و بخشش، برای اهل اسلام و ایمان+۲ آیه
  • مهلت خداوند به اشاعه دهندگان فحشا، به منظور توبه و اصلاح خویش، برخاسته از فضل و رحمت خداوند+۲ آیه
  • طهارت و تزکیه اهل ایمان، جلوه ای از فضل و رحمت خداوند
  • رشد و بالندگی اهل ایمان، جلوه ای از فضل و رحمت خداوند
  • پیروی از شیطان، مانع بهره مندی از فضل و رحمت خداوند
  • ارتکاب فحشا و منکرات، مانع برخورداری از فضل و رحمت خداوند
  • فحشا و زشتیها، ابزار شیطان برای انحراف ادمیان+۳ آیه
  • ناسازگاری ایمان، با پیروی از شیطان+۲ آیه
  • نهی خداوند، از اطاعت شیطان+۵ آیه
  • مؤمنان، در معرض پیروی از شیطان و گرفتار شدن به زشتیها+۱ آیه
  • پاک زیستن و الوده نشدن به زشتیها و ناپسندیها، فلسفه نهی از پیروی شیطان
  • پیروی از شیطان، سبب اشاعه فحشا و بازی با حیثیّت مؤمنان+۱ آیه
  • انتشار اخبار امنیّتی، از اثار پیروی از شیطان+۳ آیه
  • ره اورد پیروی از شیطان، فرو افتادن در زشتیها و گناهان+۳ آیه
  • ضرورت پرهیز از پیروی شیطان+۵ آیه
  • طهارت انسان، در گرو پرهیز از اطاعت شیطان
  • رحمت خاصّ الهی، مانع پیروی از شیطان+۱ آیه
  • فضل الهی، مانع اطاعت از شیطان+۱ آیه
  • توجّه و اعتقاد به شنوا و دانا بودن خداوند، بازدارنده انسان از اطاعت شیطان
  • توفیق الهی، مانع اطاعت و پیروی شیطان+۱ آیه
  • شیطان، عامل رویکرد انسان به فحشا و بدیها+۳ آیه
  • دستور شیطان به فحشا و بی عفّتی، نسبت به پیروانش
  • وسوسه های شیطانی و پیروی از انها، زمینه ورود در ورطه بی عفّتی
  • عفو و گذشت کریمانه از لغزشهای دیگران، توصیه الهی به اهل ایمان+۱ آیه
  • تزکیه شایستگان از جانب خدا، برخاسته از مشیّت و علم او
  • تفضّلات الهی به افراد، بر اساس علم او+۱ آیه
  • نزول رحمت بر بندگان، مبتنی بر علم و اگاهی گسترده او بر احوال انان+۱ آیه
  • پاکان و تزکیه شدگان، در قلمرو علم خدا
  • خداوند، عالم به افراد مستعدّ و شایسته برای تزکیه شدن
  • علیم / اسماوصفات+۲ آیه
  • فضل الهی، مایه تزکیه و کمال انسانها
  • جوامع الوده به فحشا و منکرات، محروم از فضل و رحمت الهی
  • خداوند، دارای فضل و بخشش، برای اهل اسلام و ایمان+۲ آیه
  • مؤمنان پاکیزه و به دور از اطاعت شیطان، بهره مند از فضل خداوند
  • سوگند بر ترک نیکی و انفاق به مساکین، به صرف لغزش گذشته انان، نشانه تاثیرپذیری از وسوسه شیطان و پیروی از او+۱ آیه
  • عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور+۳ آیه
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۱ آیه
  • اجتناب از شایع کردن قصّه افک و تاثیرپذیر شدن از ان و باور نکردن ان، موجب تزکیه و پاکی انسان+۱ آیه
  • شیوع ماجرای افک و هتک حرمت پیامبر(صلی الله علیه واله)با اتّهام بی عفتی به همسر وی، از مصادیق پیروی از گامهای شیطان+۱ آیه
  • الودگی به گناه، مانع بهره مندی از رحمت الهی+۲ آیه
  • توبه از گناه، موجب تزکیه و پاکی ادمی
  • شیطان، ترغیب کننده انسان به زشتیها و گناهان+۴ آیه
  • مهلت دادن خداوند به گناهکاران برای تزکیه و اصلاح خویش، برخاسته از فضل و رحمت خدا+۲ آیه
  • گناه بودن فحشا و کارهای زشت+۲ آیه
  • مزکّی/ اسما و صفات+۱ آیه
  • تزکیه افراد به مشیّت خداوند+۱ آیه
  • تعلّق مشیّت الهی به تزکیه انسانها، نشیت گرفته از شنوایی و علم خداوند
  • مشیّتهای خداوند، متکی به علم (همه جانبه) او
  • سوگند مؤمنان بر ترک انفاق به نیازمندان، مورد نهی خدا+۱ آیه
  • تزکیه نفس انسان، در گرو مخالفت با شیطان و اجتناب از فحشا
  • تزکیه نفس انسان، منوط به مشیت خداوند+۱ آیه
  • تزکیه نفس انسان، جلوهای از تفضّل خداوند
واژه‌ها