«ايامى» جمع «أيم»، بر وزن «قَيّم»، يعنى کسى که همسر ندارد، خواه مرد باشد يا زن، باکره باشد يا بيوه. بهترين واسطه‌گرى‌ها، شفاعت و واسطه‌گرى در امر ازدواج است. چنانکه در روايت آمده است: کسى که ديگرى را داماد يا عروس کند، در سايه‌ى عرش خداست. «2»
«1». آل‌عمران، 43.
«2». تفسير نورالثقلين.
جلد 6 - صفحه 177
پدر و مادرى که با داشتن امکانات، فرزندشان را همسر نمى‌دهند، اگر فرزند مرتکب گناه شود، والدين در گناه او شريک هستند. «1»
ازدواج در اسلام
اسلام ازدواج را امرى مقدس مى‌داند، بر خلاف مسيحيت که مجرد بودن را ارزش مى‌داند و لذا پاپ و روحانيون مسيحى نبايد ازدواج کنند و جواز ازدواج براى مسيحيان بخاطر جلوگيرى از فساد بيشتر و به اصطلاح دفع افسد به فاسد است.
تفسير نور(10جلدى) ج6 177 ازدواج در اسلام ..... ص : 177
باره‌ى ازدواج، روايات بسيارى آمده است که به چند مورد آن اشاره مى‌کنيم:
* امام صادق عليه السلام فرمود: توسعه‌ى زندگى، در سايه‌ى ازدواج است.
* کسى که از ترس فقر ازدواج نکند، به خداوند سوءظن برده است.
* دورکعت نماز کسى که همسر دارد، بهتراز هفتاد رکعت نماز کسى‌است که همسر ندارد. «2»
فوائد ازدواج
1. انس و آرامش
قرآن مى‌فرمايد: «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً» «3»: از نشانه‌هاى خدا آن است که از جنس خودتان همسرانى آفريد تا در نزد آنان آرامش يابيد و ميان شما مودّت و رحمت قرار داد.
يکى از نيازهاى بشر انس و الفت است و لذا تنهايى براى او دشوار است و نياز به کسى دارد که امين و غم خوار و مهربان و رازدار او باشد تا با او انس بگيرد و عشقش را خالصانه نثار او کند. بهترين فردى که مى‌تواند اين نياز را تامين کند همسر است، چه زن و چه شوهر. قرآن از ميان فوائد بسيار ازدواج، تنها اين مورد را نام برده که معلوم مى‌شود مهم‌ترين فائده است.
2. حفظ عفت و مصونيت از گناه
رسول خدا صلى الله عليه و آله در يک روايت فرمود: «من تزوج فقد أحرز نصف دينه» «4» هر کس ازدواج
«1». تفسير مجمع‌البيان.
«2». مجموعه روايات از تفسير نورالثقلين مى‌باشد.
«3». روم، 21.
«4». کافى، ج 5، ص 328.
جلد 6 - صفحه 178
کند نيمى از دينش را حفظ کرده است.
و در روايتى ديگر فرمود: «من أحب أن يلقى الله طاهرا مطهرا فليلقاه بزوجة» «1» هر که دوست دارد در قيامت خدا را پاک و پاکيزه ملاقات کند همسر اختيار کند.
3. سلامتى جسم و روان
دانشمندان مى‌گويند: ارضاى صحيح و به موقع غريزه‌ى جنسى، براى سلامت جسم و جان يک ضرورت است و ترک آن باعث بيمارى‌هاى روانى و امراضى از قبيل: ضعف اعصاب، اضطراب، افسردگى، يأس، تشنّج، تندخويى، بدبينى، گوشه‌گيرى و گاهى سوء هاضمه و سردرد مى‌شود. «2»
4. بقاى نسل
بقاى نسل بشر در گرو ازدواج و زناشويى است و در اسلام امر تربيت نسل يکى از وظايف والدين شمرده شده که در قيامت مورد بازخواست قرار مى‌گيرد.
5. استقلال
دختر و پسر، قبل از ازدواج جزئى از خانواده و تابع والدين محسوب مى‌شوند، در حالى که پس از ازدواج، به طور مستقل تصميم مى‌گيرند و مسئوليت مى‌پذيرند.
6. امنيت جامعه
اگر بنياد خانواده مستحکم باشد، از فساد، طغيان، قتل و سرقت، جنايت و تجاوز به عنف و خودکشى تا حدّ زيادى کاسته مى‌شود، چون اکثر اين موارد از افرادى سر مى‌زند که از کانون گرم خانواده محرومند. «3»
دقّت در انتخاب همسر
امام صادق عليه السلام فرمود: زن به منزله گلوبندى است که بر گردن مى‌افکنى پس مراقب باش.
در انتخاب همسر احساسات غلبه نکند. عجله نکنيد و پس از فکر و مشورت و گفتگو اقدام
«1». النوادر راوندى، ص 12.
«2». انتخاب همسر، امينى، ص 26.
«3». انتخاب همسر، ص 29.
جلد 6 - صفحه 179
کنيد. بحش زيادى از اختلافات خانوادگى ريشه‌اش عدم دقت در انتخاب همسر است. همسر شريک زندگى است و تاثيرش تا پايان عمر و تا قيامت هست.
معمولا ازدواجهاى سطحى که با يک برخورد و آشنايى در اتوبوس و يا پارک صورت مى‌گيرد عاقبت خوبى ندارد.
ويژگى‌هاى همسر خوب
1. دين و ايمان
الف. قرآن مى‌فرمايد: «وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْکُمْ وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکُمْ أُولئِکَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ» «1» و با زنان مشرک ازدواج نکنيد مگر آنکه ايمان بياورند و همان کنيزى با ايمان بهتر از زن آزاد مشرک است هر چند از (زيبايى) او به شگفت آييد و به مشرکان زن ندهيد مگر آنکه ايمان بياورند و همانا برده مؤمن بهتر از آزاد مشرک است هر چند از (مال و زيبايى) او شگفت زده شويد.
ب. امام صادق عليه السلام فرمود: «إذا تزوج الرجل المرأة لجمالها أو ما لها و کل إلى ذلک و إذا تزوجها لدينها رزقه الله الجمال و المال» «2»؛ هنگامى که مرد به خاطر مال و جمال زن با او ازدواج کند، به همان واگذار مى‌شود و هرگاه به خاطر دينش با او ازدواج کند، خداوند مال و جمال را رزق او مى‌سازد.
2. اخلاق خوب و خوش
امام رضا عليه السلام در جواب يکى از يارانش که نوشته بود قصد ازدواج با کسى را دارم که خوش‌اخلاق نيست، فرمودند: اگر بد اخلاق است با او ازدواج نکن. «3»
اخلاق در زندگى باعث شيرينى زندگى و رشد خانواده مى‌شود. امورى همچون:
راستگويى، امانتدارى، خوش زبانى، خيرخواهى، گذشت و ايثار، بردبارى، وظيفه‌شناسى، نجابت، کم‌توقعى، نرم‌خوئى، و ... امتيازات يک انسان است که اسلام به آنها اهميت داده است.
«1». بقره، 221.
«2». کافى، ج 5، ص 333.
«3». کافى، ج 5، ص 563.
جلد 6 - صفحه 180
3. اصالت خانوادگى
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «أيها الناس اياکم و خضراء الدمن. قيل يا رسول الله و ما خضراء الدمن؟ قال: المرأة الحسناء فى منبت السوء» «1»؛ مردم از سبزه‌هايى که بر زباله مى‌رويد بپرهيزيد. گفتند: يا رسول اللّه مراد چيست؟ فرمود: زنان زيبارويى که در خانواده‌اى ناپاک روئيده‌اند.
4. سواد و تحصيلات
علم و دانش براى انسان يک کمال و براى همسر يک مزيت است. با فرد باسواد زودتر مى‌شود به تفاهم رسيد و برنامه‌هاى بهترى براى آينده ريخت. البتّه هر باسوادى، باتدبير نيست. متاسفانه مدارس و دانشگاه‌ها در کشور ما درس زندگى نمى‌دهند.
5. سلامت جسم
سلامت جسم از نعمتهاى بزرگ الهى و از مزاياى يک همسر است. در روايت است با کسانى که بيماريهاى مسرى دارند ازدواج نکنيد. البته ازدواج با ايثارگران جانباز، لياقت و شايستگى و از خودگذشتگى مى‌خواهد.
6. تناسب سنّى
انسان در سنين مختلف حالات متفاوت دارد. تمايلات جنسى نيز در هر سنّى يکسان نيست، پس بايد بين سنّ دختر و پسر تفاوت فاحش نباشد، که زندگى را با مشکلاتى روبرو مى‌کند.
مهريه
1. مرد براى اثبات صداقت خويش، مهريه را نثار زن مى‌کند و لذا به آن صداق مى‌گويند و پشتوانه زن است در طول زندگى و پس از طلاق يا مرگ همسر.
2. مقدار مهر در اسلام تعيين نشده، اما در احاديث از مهريه‌هاى سنگين مذمّت شده و چنين آمده است که مهريه زياد مايه کينه و عداوت مى‌شود. «2»
3. مرد بايد سعى کند در اولين فرصت که تمکن پيدا کرد مهريه زن را بپردازد.
«1» کافى ج 5 ص 332
«2» مکارم الاخلاق ص 237.
جلد 6 - صفحه 181
4. زن مالک مهر است و هر کارى بخواهد مى‌تواند با آن بکند، ببخشد يا تجارت کند.
5. در روايات، به مردى که قصد دادن مهريه را نداشته باشد، سارق و زناکار اطلاق شده است. «1»
جهيزيه
1. داماد، نه شرعا و نه قانونا حق مطالبه جهاز را ندارد، گرچه مرسوم است که خانواده عروس اسباب و لوازم زندگى را خريدارى مى‌کنند.
2. جهاز براى تامين آسايش دو زوج جوان است، نه فخرفروشى و خودنمايى.
3. ليست جهاز حضرت فاطمه:
1- يک پيراهن 2- يک روسرى بزرگ 3- يک حُلّه سياه 4- دو عدد تشک، 5- يک تختخواب از ليف خرما 6- چهار عدد بالش 7- يک حصير 8- يک آسياب دستى 9- يک کاسه مسى 10- يک مشک چرمى 11- يک طشت لباسشويى 12- يک کاسه شير 13- يک ظرف آبخورى 14- يک پرده 15- يک آفتابه 16- يک کوزه 17- يک پوست براى فرش 18- دو کوزه سفالين 19- يک عبا
مراسم عقد و عروسى
در اسلام سفارش شده مراسم عقد و عروسى با حضور مردم و همراه با شادى برگزار شود.
رسول خدا صلى الله عليه و آله عقد فاطمه زهرا عليها السلام را در مسجد، در حضور انصار و مهاجرين اجرا کردند و دستور دادند بين حاضرين خرما پخش کنند.
هنگام عروسى حضرت زهرا عليها السلام رسول خدا صلى الله عليه و آله به همسرانش فرمود: فاطمه را آرايش کنيد و خوشبو سازيد، اطاقش را فرش کنيد تا او را به خانه شوهر بفرستيم. «2»
همچنين به زنان مهاجر و انصار فرمود: فاطمه را تا خانه شوهر همراهى کنيد و شادى کنيد، ليکن مواظب باشيد چيزى نگوئيد که خدا بدان راضى نباشد.
«1». وسائل، ج 15، ص 21.
«2». بحار، ج 43، ص 131.
جلد 6 - صفحه 182