اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَعمالُهُم کَسَراب‌ٍ بِقِيعَةٍ يَحسَبُه‌ُ الظَّمآن‌ُ ماءً حَتّي إِذا جاءَه‌ُ لَم يَجِده‌ُ شَيئاً وَ وَجَدَ اللّه‌َ عِندَه‌ُ فَوَفّاه‌ُ حِسابَه‌ُ وَ اللّه‌ُ سَرِيع‌ُ الحِساب‌ِ (39)
و کساني که کافر شدند اعمال آنها مثل سراب و آب نمايي است که در
جلد 13 - صفحه 536
بيابان از دور بنظر مي‌آيد بخصوص از براي آدم‌هاي تشنه گمان ميکند آب است تا موقعي که مي‌آيد آنجا نمي‌يابد چيزي را و مي‌يابد خداوند متعال را در نزد او پس خداوند بطور وافي و کافي حساب او را مي‌رسد و خداوند سريع الحساب است زود حساب او را ميکند.
(وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا) کفر اقسام زيادي دارد شرک، لا مذهبي، يهود، نصاري، مجوس، ناصبي، خوارج که خروج بر امام کند، مبدع، غلات، منکر ضروري دين، انکار بعض آنچه يقين دارد که از پيغمبر صادر شده که برگشتنش به انکار رسالت ميشود و امروز اينکه قسم کافر بسيار در مسلمين و شيعه زياد شده که بسياري از احکام قرآن را و فرمايشات پيغمبر را که يقين دارند از آن حضرت صادر شده انکار ميکنند و قبول ندارند.
(تنبيه) مخالفين ائمه و مذهب شيعه دو دسته هستند.
دسته اول رؤساي آنها و اينکه مثل مشايخ ثلاثه و بني اميه و بني العباس و بسياري از علماء آنها و اتباع آنها که يقين داشتند پيغمبر علي را نصب بخلافت کرد و اوصياء خود را يک بيک معين فرمود و مع ذلک انکار کردند مسلما کافر و احکام کفر بر آنها بار ميشود.
دسته دوّم آنهايي که در شبهه افتادند و امر بر آنها مشتبه شده و لو صدق کفر بر آنها نمي‌شود و احکام اسلام في الجمله بر آنها بار ميشود لکن در ضلالت افتادند و در قيامت ملحق بکفار هستند چون ايمان ندارند و اينکه آيه شامل تمام آنها ميشود.
(أَعمالُهُم) مراد اعمال عبادتيست که بعنوان عبادت بجا مي‌آورند مثل نماز صوم، زکاة، حج و ساير عبادات که يهود و نصاري و مجوس حتي مشرکين هم هم يک نوع عبادتي دارند.
جلد 13 - صفحه 537
(کَسَراب‌ٍ بِقِيعَةٍ) که گمان ميکنند اينکه اعمال مقرب آنها است در نزد پروردگار و فرداي قيامت اجر کامل دارند نزد او همين نحوي که آدم تشنه.
(يَحسَبُه‌ُ الظَّمآن‌ُ ماءً) قيعه بيابان قفر را گويند که هيچ در او نباشد- در بسياري از اخبار از ائمه عليهم السلام سؤال مي‌کردند معناي لا شي‌ء چيست باين آيه جواب مي‌دادند که مفادش اينست که انسان بسا يک شبحي بنظرش مي‌آيد چون ميرود هيچ نيست، ظمآن هم ماء بنظرش مي‌آيد موقعي که ميرود آنجا (حَتّي إِذا جاءَه‌ُ لَم يَجِده‌ُ شَيئاً) همين نحوي که بر هاجر در بين صفا و مروه اتفاق افتاد اينها هم موقعي که مرگ آنها را مي‌گيرد يا در قيامت مبعوث ميشوند مشاهده ميکنند که اينکه اعمال آنها هيچ بوده و تماما هباء منثورا شده (وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً) فرقان آيه 25.
(وَ وَجَدَ اللّه‌َ عِندَه‌ُ) مي‌آيند در محکمه حساب در پيشگاه احديت.
(فَوَفّاه‌ُ حِسابَه‌ُ) توفي اخذ به قوه است و از همين باب است توفي دين و در مورد عيسي عليه السلام عرض ميکند (فَلَمّا تَوَفَّيتَنِي) مائده آيه 117 بحساب تمام آنها رسيدگي ميشود.
(وَ اللّه‌ُ سَرِيع‌ُ الحِساب‌ِ) در آن واحد قدرت دارد بحساب تمام بندگان رسيدگي کند.
[لا يشغله شأن عن شأن]