آیه ۳۹ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۳۹ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۵

وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّىٰ إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِندَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

کسانی که کافر شدند، اعمالشان همچون سرابی است در یک کویر که انسان تشنه از دور آن را آب می‌پندارد؛ امّا هنگامی که به سراغ آن می‌آید چیزی نمی‌یابد، و خدا را نزد آن می‌یابد که حساب او را بطور کامل می‌دهد؛ و خداوند سریع الحساب است!

معنی کلمات و عبارات
«قِیعَةٍ»: (قِیعَة) و (قاع) به معنی بیابان بی آب و علف است. کویر. فلات. «الظَّمْآنُ»: تشنه. «جَآءَهُ»: به مکانی بیاید که سراب را در آنجا آب می‌دید. «شَیْئاً»: اصلاً. چیزی. «وَجَدَ اللهَ عِندَهُ»: خدا را در نزد سراب بیابد. خدا را در کنار خود حاضر بیابد. در هر صورت مراد این است که اجل مقدّر خدا در می‌رسد و خدا به حسابش می‌رسد. هدف از خود مثل هم، این است که کافران در دنیا به دنبال جهان سرابگون در تک و پویند و سرانجام چیزی نمی‌جویند، و در آخرت نیز اعمال نیکی هم اگر داشته باشند بیفایده بوده و رنجشان برباد است، و عذاب سرمدی خدا برایشان آماده است (نگا: آل‌عمران / فرقان / ).
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعمال و رفتار کفرپیشگان، همانند سرابى است در کویر که تشنه به پندار آب به سراغ آن مى رود و چیزى به دست نمى آورد. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» ۲ - عمل و رفتار کفرپیشگان، پوچ و بى ارزش است. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» برداشت یاد شده، از تشبیه سراب به دست آمده است; زیرا سراب، امرى خیالى است که بر اثر خطاى دید به ذهن انسان مى آید; ولى در اصل وجود خارجى ندارد. ۳ - اعمال و رفتار کفرپیشگان، چون سراب فریبنده است. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» ۴ - کافران، در آرزو و انتظار نتیجه اعمال نیک خویش اند. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» این برداشت، از تشبیه سراب به دست مى آید; زیرا همان گونه که فرد تشنه در انتظار آب به سر مى برد و هر چه تلاش مى کند، جز شبه آب (سراب) چیزى نمى بیند; کافران نیز در انتظار نتیجه اعمال خود به سر مى برند; هر چند به آن نخواهند رسید. ۵ - اعمال نیک کافران، حبط شده و براى آنان ثمره اخروى نخواهد داشت. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» اگر سراب گونه بودن اعمال کافران، در رابطه با قیامت باشد، قهراً مى تواند اشاره به حبط اعمالشان باشد. ۶ - استفاده از تشبیه، براى بیان کردن حقایق، از روش هاى بیانى قرآن است. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة ... إذا جاءه لم یجده شیئًا» ۷ - یأس و نا امیدى کافران از دستیابى به اهداف و آرمان هاى خود «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که جمله «یحسبه الظمأن...لم یجده شیئاً» مربوط به دنیا باشد; یعنى، در همین دنیا است که کافران همچون تشنگان، به نتیجه اعمال خود و در پى نیل به اهداف خویش اند; ولى به آن دست نخواهند یافت. ۸ - اعمال نیکى که جهت خدایى (حسن فاعلى) ندارد، بى ثمر و فاقد ارزش است. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» مقصود از اعمال کافران در آیه شریفه کردار خوب آنان است; چرا که اعمال بد نتیجه خوبى ندارد تا گفته شود که مثل سراب بى فایده است. اما جهت خدایى و حسن فاعلى اعمال، از وصف «الذین کفروا» استفاده شده است; یعنى، چون خدا را انکار مى کنند و براى او کار نمى کنند اعمالشان بى ثمر است. ۹ - امیال و خواسته هاى انسان، در تشخیص درستى و نادرستى واقعیت ها تأثیر دارد. «کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» برداشت فوق از آن جا استفاده شده است که انسان تشنه، براى سیراب شدن - که از خواسته هاى او است - دچار خطا شده و به جاى رفتن به طرف آب واقعى، به سوى سراب حرکت مى کند. ۱۰ - نیاز، بر انگیزاننده آدمى به تلاش و تکاپو «کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» جمله «حتّى إذا جاءه» بیانگر تلاش و تکاپوى انسان تشنه براى به دست آوردن آب است که از نیازهاى اصلى و حیاتى او مى باشد. ۱۱ - کافران، در روز رستاخیز به جاى نیل به ثمره اعمال نیک خویش، با خدا و کیفر او مواجه خواهند شد. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة ... حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا و وجد اللّه عنده فوفّیه حسابه» ۱۲ - کافران، به هنگام اطلاع از پوچى اعمالشان در قیامت، به حقانیت خداوند پى خواهند برد. «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا و وجد اللّه عنده» ۱۳ - قیامت، روز ظهور و بروز حقایقى همانند حقانیت خداوند و پوچى اعمال کافران «و الذین کفروا أعملهم کسراب بقیعة ... حتّى إذا جاءه لم یجده شیئًا» ۱۴ - اعمال کافران به روز رستاخیز، مورد حسابرسى کامل خداوند قرار خواهد گرفت و کیفر آنان بى کم و کاست داده خواهد شد. «و الذین کفروا أعملهم کسراب ... و وجد اللّه عنده فوفّیه حسابه» «توفیة» (مصدر «وفّى») به معناى پرداخت و دریافت کامل است. ۱۵ - خداوند، در قیامت اعمال بندگان را با سرعت حسابرسى خواهد کرد. «و اللّه سریع الحساب» ۱۶ - خداوند، «سریع الحساب» است. «و اللّه سریع الحساب» ۱۷ - فرجام نیک و بد انسان ها، در گرو عقیده و عمل آنان است. «رجال لاتلهیهم تجرة و لابیع عن ذکر اللّه و إقام الصلوة ... لیجزیهم اللّه أحسن ما عملوا ... و الذین کفروا أعملهم کسراب ... فوفّیه حسابه» تصریح خداوند بر اعمال مؤمنان (أحسن ما عملوا) و نیز اعمال کافران (أعمالهم کسراب)، حکایت از این دارد که علاوه بر عقیده انسان ها(ایمان و کفر)، اعمال آنان نیز در سرنوشت شان مؤثر خواهد بود. ۱۸ - خداوند، پاداش عمل مؤمنان را بر اساس تفضل خویش و کیفر کافران را بر پایه عدل مى دهد. «رجال ... لیجزیهم اللّه أحسن ما عملوا و یزیدهم من فضله ... و الذین کفروا ... فوفّیه حسابه و اللّه سریع الحساب» برداشت یاد شده، از مقایسه میان دو گونه برخورد خداوند با مؤمنان و کافران به دست مى آید.
تفسیر (۱۱)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۶)
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکیهای پدیدامده بر اثر ابرها و موجها در دریایی عمیق+۱ آیه
  • اب پنداشتن سراب، پندار انسان تشنه در بیابان
  • اب پنداشتن سراب در بیابان، پندار انسان تشنه
  • سراب در بیابان، تمثیلی برای پوچی اعمال کافران
  • عمل کافران، همچون ظلمت حاکم بر دریای عمیق، با امواج متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • کافران در ناامیدشدن بههنگام حسابرسی، همچون ناامید شدن انسان تشنه، هنگام رسیدن به سراب
  • کافران در اعراض از حقیقت، همانند انسان تشنه در رفتن به سراغ سراب به جای اب
  • پوچی و بی ارزشی اعمال کافران، مانند سرابی در کویر
  • پوچی و بیارزشی اعمال کافران، مانند سرابی در کویر
  • عمل کافران، همچون ظلمت حاکم بر دریایی عمیق با امواج متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • اب پنداشتن سراب در بیابان، در تصوّر انسانتشنه
  • تشبیه کافران در ناامید شدن بههنگام حسابرسی، بهناامیدشدن انسان تشنه بههنگام رسیدن بهسراب
  • تشبیه کافران در اعراض از حقیقت، به انسان تشنه در رفتن به سراغ سراب به جای اب
  • حسابرسی سریع خداوند، از کافران
  • سریع بودن حسابرسی خداوند، از بندگان+۴ آیه
  • رو به رو شدن کافران با حسابرسی عادلانه خداوند، در قیامت
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکی شدید در دریای ژرفناک، با امواجی متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • تشبیه اعمال (بی حاصل) کافران به سراب، از جانب خداوند
  • غفلت کافران از حقایق و رفتن به سوی موهومات، موجب تشبیه اعمال انان به سراب
  • پندار اب در گمان انسان تشنه، برانگیزنده او به سوی سراب
  • بیابان، محلّ شکل گیری سراب
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل
  • کفر، باعث گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی+۱ آیه
  • اعمال کافران، به مثابه تاریکی در دریای ژرفناک و طوفانی+۱ آیه
  • اعمال کافران، مانند تاریکیهای پی در پی دریای ژرفناک و توفانی+۱ آیه
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکیهای پی در پی، در دریای ژرفناک و توفانی+۱ آیه
  • کفر، عامل گرفتاری انسان به ظلمت معنوی+۳ آیه
  • غیر واقعی بودن گمانهای کافران، درباره اعمال شان
  • پی بردن کافران به پوچی گمانهای خود، در قیامت
  • اب دیدن سراب، در ظنّ افراد تشنه کام، مثالی برای پوچی اعمال کافران
  • پی بردن تشنه کام به پوچی گمان خود، با رسیدن به سراب تمثیلی، در ظهور حقیقت اعمال برای کافران
  • کیفر الهی، عقوبتی بدون تاخیر+۴ آیه
  • تشبیه اعمال کافران، به تاریکیهای پدید امده بر اثر ابرها و موجها در دریایی عمیق+۱ آیه
  • تشبیه اعمال کافران در پوچی و بی ارزشی، به سرابی در کویر
  • کفر، عامل تباهی و حبط عمل کافران+۲ آیه
  • ظلمت و تاریکی، پیامد کفر+۳ آیه
  • کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۱ آیه
  • غیر واقعی بودن گمانهای کافران، درباره اعمال شان
  • هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان+۲ آیه
  • پی بردن کافران در قیامت، به پوچی اعمال شان و حقّانیّت خداوند
  • کفرورزی کافران، عامل محرومیّت انان از هدایت الهی+۱ آیه
  • قیامت، روز ناامیدی کافران از دستیابی به نتایج اعمال خود
  • مُوفی/ اسماوصفات+۱ آیه
  • کافران، محروم از نور+۴ آیه
  • کفر به خدا، موجب محرومیت از نور هدایت الهی+۲ آیه
  • کافران، اسیر ظلمات و محروم از نور خدا+۱ آیه
واژه‌ها