تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتابُوا أَمْ يَخافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ (50)
أَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ: آيا در قلبهاى ايشان مرض شک است در نبوت تو و نفاق (استفهام تقريرى و تثبيتى باشد) زيرا اشد است از توبيخ و مذمت، يعنى اين امر بتحقيق ظاهر و هويدا باشد به مرتبه‌اى که محتاج به بينه و دليل نخواهد بود اثبات آن. أَمِ ارْتابُوا: يا در شک افتادند در باب پيغمبر و از او تهمتى مشاهده کردند که بدان جهت اعتقاد و اعتماد و وثوق قول و فعل در ايشان نمايد. أَمْ يَخافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ: يا مى‌ترسند آنکه حيف کند خدا بر ايشان در نزول حکمى و جور نمايد بر آنها. وَ رَسُولُهُ: و ميل کند پيغمبر او در حکومت از حق به باطل و از عدل به ظلم. بَلْ أُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ: بلکه آن جماعت ايشانند ستمکاران بر نفس خود و غير. «بَلْ» اضراب است از دو قسم اخير به
جلد 9 - صفحه 271
جهت قسم اول که کفر ايشان است، يعنى نه چنين است که رسول محل تهمت باشد يا خدا و رسول او حيف کند بر کسى، بلکه آن گروه ايشانند ستمکاران به امتناع از حکم خدا و رسول او. وجه تقسيم اقسام سه گانه آنکه: امتناع آنها يا به سبب خلل است در ايشان، يا در حکم، يا در حاکم، و سومى يا محقق است نزد ايشان يا متوقع، و هر دو باطلند؛ زيرا منصب نبوت و فرط امانت آن حضرت، مانع اينست، پس اول متعين باشد، يعنى خلال در آنها يا به سبب عقيده يا به جهت حسد و کينه است. در آيه شريفه دلالت است بر آنکه ترس ظلم و جور از خداوند متعال منافى ايمان و موجب کفر خواهد بود، چه برسد به قطع و اعتقاد به ظلم و جور نسبت به ساحت کبريائى. تعالى اللّه عما يقول الظّالمون علوا کبيرا.