آیه ۵۰ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۵۰ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۶

أَفِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا أَمْ يَخَافُونَ أَن يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُ بَلْ أُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

آیا در دلهای آنان بیماری است، یا شکّ و تردید دارند، یا می‌ترسند خدا و رسولش بر آنان ستم کنند؟! نه، بلکه آنها خودشان ستمگرند!

معنی کلمات و عبارات
«أَفِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ ...»: استفهام جنبه مبالغه در نکوهش و توبیخ را دارد. «إرْتَابُوا»: دچار شکّ و گمان شده‌اند. «یَحِیفَ»: ستم کند. به سوی یکی از دو طرف دعاوی گرایش نماید.
نزول

سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۴۹ و ۵.

سدى گوید: آیه ۴۸ و این آیات درباره عثمان بن عفان نازل شده هنگامى که رسول خدا صلى الله علیه و آله در جنگ با بنى‌النضیر پیروز شد و غنائم آن را تقسیم کرد، عثمان به على گفت: نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم برو و فلان زمین از اراضى بنى‌النضیر را از او درخواست کن، اگر به تو بخشید من با تو در آن زمین شریک می‌شوم. على گفت: این درخواست را تو از رسول خدا صلی الله علیه و آله بنما. اگر به تو بخشید، من با تو شریک خواهم شد. عثمان قبول کرد و زمین را از پیامبر تقاضا کرد پیامبر زمین مزبور را به عثمان داد. على از عثمان خواست که طبق معاهده قبلى او را در زمین مزبور شریک بسازد. عثمان امتناع کرد، على گفت: باید این منازعه را نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله ببریم. عثمان قبول نکرد، وقتى از عثمان پرسیدند چرا نزاع مزبور را نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم نمى برید. گفت: چون پیامبر پسرعموى على است، می‌ترسم به نفع على قضاوت و داورى نماید سپس این آیات نازل گردید. وقتى نزول این آیات به گوش عثمان رسید، نزد پیامبر آمد و اقرار به مشارکت على با خود در آن زمین نمود.

البرهان فی تفسیر القرآن.

در آن زمان چه می‌گذشت (۶ رویداد)
نکات آیه
۱ - منافقان صدراسلام، به بیمار دلى مبتلا بودند. «أفى قلوبهم مرض» همزه در «أفى» براى استفهام است; ولى متضمن معناى تقریر مى باشد که براى سرزنش بیشتر منافقان آمده است. ۲ - بیمار دلى، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان «أفى قلوبهم مرض» ۳ - منافقان صدراسلام، نسبت به حقانیت پیامبر(ص) و درستى اسلام، در شک و تردید به سر مى بردند. «أم ارتابوا» «أم» در «أم ارتابوا» منقطعه و به معناى «بل» (اضراب) است. ۴ - شک و تردید نسبت به حقانیت اسلام و پیامبر(ص) در عین آگاهى از آن، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان «أم ارتابوا» ۵ - منافقان صدراسلام، نسبت به عادلانه بودن احکام الهى و داورى پیامبر(ص)، در شک و تردید به سر مى بردند. «أم یخافون أن یحیف اللّه علیهم و رسوله» برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که «بل» در «بل أُولئک...» براى اضراب انتقالى باشد نه ابطالى. ۶ - منافقان صدراسلام، با علم به این که احکام و فرمان هاى خدا و رسول او، به دور از ظلم و احجاف بود، به آنها تن در نمى دادند. «أم یخافون أن یحیف اللّه علیهم و رسوله» برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که «بل» در «بل أُولئک...» براى اضراب ابطالى باشد; یعنى، منافقان این گونه نبودند که گمان کنند که خدا و رسول او، به آنان ظلم مى کنند; بلکه مى دانستند که خدا و رسولش، عادلانه حکم مى کنند. ۷ - گمان ناعادلانه بودن حکم خدا و رسول او، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان «أم یخافون أن یحیف اللّه علیهم و رسوله» ۸ - بى گمان منافقان، ظالم و ستمگراند. «بل أُولئک هم الظلمون» معرفه آمدن مبتدا و خبر، همراه با ضمیر فصل (هم) و آمدن مبتدا در قالب اسم اشاره (أُولئک)، همگى بر تأکیدى بر این مطلب است. ۹ - خدا و رسول او، در داورى و حکمشان به احدى، حتى منافقان، ستم روا نمى دارند. «أم یخافون أن یحیف اللّه علیهم و رسوله بل أُولئک هم الظلمون» ۱۰ - نسبت دادن جرم و گناه خویش به دیگران و چهره مظلومانه به خود گرفتن، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان «أم یخافون أن یحیف اللّه علیهم و رسوله بل أُولئک هم الظلمون» منافقان خدا و رسول او را به ستم و اجحاف کردن در داورى هایشان متهم مى کردند. در مقابل خداوند نیز با تأکید فراوان، آنان را ظالم معرفى کرده است این مطلب مى تواند بیانگر برداشت فوق باشد.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۶)
  • بدگمانی به خدا از موانع اطاعت از او+۱ آیه
  • بیماردلی از موانع اطاعت از خدا+۲ آیه
  • ستمگری از موانع اطاعت از خدا+۱ آیه
  • شک و تردید از موانع اطاعت از دستورهای خداوند+۱ آیه
  • وجود بیماردلی، شک و یا ترس از ستم کردن خدا و رسول، پرسش تقریری خدا درباره منافقان
  • شک و تردید منافقان به حکمیّت خدا، مانع اطاعت انان از خدا+۲ آیه
  • شک و تردید منافقان به حکمیّت رسول خدا(صلی الله علیه واله)، مانع اطاعت انان از ان حضرت+۲ آیه
  • شک منافقان صدر اسلام، نسبت به حقّانیّت پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • شک و تردید منافقان به حکمیّت خدا، مانع اطاعت انان از خدا+۲ آیه
  • شک و تردید منافقان به حکمیّت رسول خدا(صلی الله علیه واله)، مانع اطاعت انان از ان حضرت+۲ آیه
  • شک و تردید، نوعی مرض و بیماری در دین+۱۰ آیه
  • شک و تردید منافقان در دین، به رغم ادّعای ایمان به ان+۱ آیه
  • سؤال توبیخی خداوند از منافقان، در مورد شک در عدالت محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • منافقان، مردمی ظالم و ستم پیشه+۴ آیه
  • نفاق، نمودی از ظلم و ستم+۲ آیه
  • بی مورد بودن خوف از بی عدالتی، از جانب خدا و رسول(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • اعراض از داوری عادلانه پیامبر(صلی الله علیه واله)، برخاسته از بیمار دلی+۱ آیه
  • نفاق، از عوارض جانبی قلب و نمایانگر بیماری ان+۱۱ آیه
  • بیمار دلی، از موانع اطاعت از محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • شک و تردید، از موانع اطاعت از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • ظلم و ستمگری، از موانع اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • شک و تردید منافقان صدر اسلام، نسبت به حقّانیّت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله
  • رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
  • گمان به ناعادلانه بودن حکم پیامبر صلی الله علیه و اله، از نشانههای نفاق
  • گمان به ناعادلانه بودن حکم پیامبر صلی الله علیه و اله، از نشانههای ستمگری
  • تقسیم ناعادلانه غنایم، به دست پیامبر صلی الله علیه و اله گمان باطل عده ای از منافقان
  • تشکیک منافقان، در عدالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • روا نداشتن هیچ نوع ظلم و بی عدالتی از سوی خدا و محمّد صلی الله علیه و اله، در مقام حکم و داوری+۱ آیه
  • توبیخ منافقان، به جهت رویگردانی انان از حکمیّت و داوری پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • تن دادن منافقان صدر اسلام به حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و اله، در صورت تامین منافع انان، از طریق حق+۱ آیه
  • بیماری دل و شک و تردید منافقان، موجب عدم پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • ستمگری منافقان، مانع پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • گمان ناعادلانه بودن حکم خدا و محمّد صلی الله علیه و اله، از نشانههای نفاق و اوصاف منافقان+۱ آیه
  • شک و تردید منافقان صدر اسلام نسبت به حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و اله
  • تشکیک منافقان، در عدالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • منافقان، اشخاصی مریض القلب و بیمار+۱۱ آیه
  • تردید و دو دلی، مرضی پایدار در قلب منافقان+۱ آیه
  • نفاق، بیماری دل و اندیشه منافقان+۱۲ آیه
  • نفاق، امری قلبی و درونی+۱۴ آیه
  • منافقان، مدّعی دروغین ایمان به خدا+۴ آیه
  • منافقان بیماردل، رویگردان از پذیرش قضاوت و داوری محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • بیمار دلی، شک و یا ترس از ستم کردن خدا و رسول صلی الله علیه و اله، پرسش تقریری خدا درباره منافقان
  • شک و تردید منافقان به حکمیّت رسول خدا صلی الله علیه و اله، مانع اطاعت انان از ان حضرت+۲ آیه
  • ستمگری، از اوصاف منافقان+۱ آیه
  • منافقان، از زمره ستمگران+۴ آیه
  • منافقان، دارای عقیده به خدا+۲ آیه
  • بیماری قلب منافقان، سبب شک و تردید انان، در داوری عادلانه پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • قلب و اندیشه منافقان، مبتلا به بیماری و پلیدی باطن+۵ آیه
  • لجاجت و نپذیرفتن احکام و فرمانهای خدا و رسول صلی الله علیه و اله از سوی منافقان علیرغم اگاهی به مصونیت احکام از ظلم و اجحاف+۱ آیه
  • تن دادن منافقان صدر اسلام به داوری پیامبر صلی الله علیه و اله در صورت تامین منافع انان از طریق حق+۳ آیه
  • منافقان، فاقد صدق در ادّعای ایمان+۶ آیه
  • رویگردانی منافقان از قضاوت و حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و اله، مایه سرزنش انان از سوی خداوند+۳ آیه
  • بیماردلی، نشانه نفاق و دورویی+۱ آیه
  • گمان ناعادلانه بودن حکم خدا و رسول صلی الله علیه و اله، از نشانههای نفاق+۱ آیه
  • عصیان و نافرمانی از خدا، نشانه نفاق و دورویی+۱ آیه
  • نسبت دادن جرم و گناه خویش به دیگران با مظلومنمایی، نشانه نفاق و دورویی+۱ آیه
واژه‌ها