اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَعَدَ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا مِنکُم وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ لَيَستَخلِفَنَّهُم فِي الأَرض‌ِ کَمَا استَخلَف‌َ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم وَ لَيُمَکِّنَن‌َّ لَهُم دِينَهُم‌ُ الَّذِي ارتَضي لَهُم وَ لَيُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم أَمناً يَعبُدُونَنِي لا يُشرِکُون‌َ بِي شَيئاً وَ مَن کَفَرَ بَعدَ ذلِک‌َ فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الفاسِقُون‌َ (55)
جلد 13 - صفحه 555
وعده فرموده خداوند متعال کساني را که ايمان آورند و اعمال صالحه به جا آورند هر آينه آنها را جانشين مي‌کنيم در زمين چنانچه جانشين کرديم پيش از آنها و تمکن مي‌دهيم آنها را دين آنها را آن ديني که مرضي‌ّ آنها باشد و موجب رضاي حق باشد و هر آينه مبدل مي‌کنيم از بعد خوف آنها امنيت که بتوانند مرا عبادت کنند و بمن شرک نياورند چيزي را و کسي که کافر شود بعد از اينکه پس آنها خود آنها فاسق هستند.
اينکه آيه شريفه را مفسرين عامه دو نحوه تفسير کردند يکي آنکه بعد از مهاجرت حضرت رسول اسلام رو به تعالي و ترقي پيدا کرد تا آنکه در زمان خلفا ممالک عرب و عجم در تحت رياست اسلام افتاد ديگر آنکه مراد قيامت باشد که نجات و سعادت و بهشت اختصاص به مسلمين داشته باشد و اينکه دو تفسير خلاف ظاهر بلکه خلاف صريح آيه است چنانچه در ذيل تفسير بيان ميشود و اخبار بسياري از ائمه اطهار داريم که اينکه آيه راجع به ظهور حضرت بقية اللّه و رجعت ائمه اطهار است چنانچه در تفسير بيان ميشود.
(وَعَدَ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا مِنکُم وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ).
اولا وعده الهي تخلف پذير نيست زيرا خلف وعده قبيح است و محال است از خدا صادر شود.
و ثانيا خطاب منکم به مسلمين است و معلوم است که اين‌ها دو دسته هستند زيرا ميفرمايد:
(الَّذِين‌َ آمَنُوا مِنکُم) کساني که از شما مسلمين ايمان داشته باشند که مؤمن با مسلم غير مؤمن فرق دارند و مسلما مصداق اتم مؤمن ائمه اطهار هستند که معصومين باشند و اينکه وعده خاص به آنها است.
(وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ) صالحات جمع محلي به الف و لام افاده عموم مي‌کند يعني جميع صالحات و کسي غير از معصومين خالي از اعمال فاسده نيست و لو
جلد 13 - صفحه 556
بلغ ما بلغ.
(لَيَستَخلِفَنَّهُم فِي الأَرض‌ِ) استخلاف در ارض سلطنت و رياست بر تمام کره زمين است و هيچکدام از ائمه همچه سلطنتي پيدا نکردند فقط امير المؤمنين عليه السلام پنج سال سلطنت داشت آنهم نه بر تمام کره آنهم گرفتار عايشه و طلحه و زبير و معاويه و خوارج بود و تا آنکه در محراب او را کشتند.
(کَمَا استَخلَف‌َ الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم) مثل نوح بعد از طوفان و داود و سليمان که ميفرمايد:
(وَ حُشِرَ لِسُلَيمان‌َ جُنُودُه‌ُ مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ وَ الطَّيرِ) نمل آيه 17.
(وَ لَيُمَکِّنَن‌َّ لَهُم دِينَهُم‌ُ الَّذِي ارتَضي لَهُم) دين حق که مرضي خداوند باشد.
(وَ لَيُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم أَمناً).
ائمه در دوره زمان خود متمکّن نبودند هر کدام گرفتار، امير المؤمنين گرفتار مشايخ ثلاث حضرت حسن گرفتار معاويه، ابي عبد اللّه گرفتار يزيد حضرت باقر و حضرت سجاد گرفتار بني مروان بقيه گرفتار بني عباس.
تبديل اينکه خوف به امن منحصر به دوره ظهور و رجعت است که ديگر يک کافر و مشرک و ظالم و مخالف و معاند و ناصب روي زمين باقي نماند و مؤمنين با کمال امن.
(يَعبُدُونَنِي) خدا را عبادت کنند.
(لا يُشرِکُون‌َ بِي شَيئاً) دستگاه شرک برچيده ميشود.
(وَ مَن کَفَرَ بَعدَ ذلِک‌َ فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الفاسِقُون‌َ) بعد از اينکه بيان اگر کسي منکر شد و کافر به ظهور و رجعت ائمه شد پس فاسق ميشود، فسق در کفر اعظم افراد کفر است فسق بدتر از کفر بکلي منحرف ميشود و تجاوز مي‌کند ديگر احتياج به نقل اخبار نداريم از همين آيه استفاده ميشود و نقل اخبار از طول اينکه تفسير خارج است رجوع به برهان کنيد.
557