تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتِي لا يَرْجُونَ نِکاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (60)
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 342، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 283
وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِکاحاً: و نشستگان و پيران از زنانى که از پيرى اميد ندارند نکاح را و به سبب زيادى سن مانده شده‌اند، يا زنانى که يائسه و مرتفع شده است از ايشان حيض، و قاعده شده‌اند از آن که طمع ندارند در نکاح خود. حاصل آنکه پيره‌زنانى که از شدت پيرى خانه‌نشين و از تزويج مأيوسند، فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ: پس نيست بر ايشان بأسى و گناهى، أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَ: اينکه بگذارند جامه خود را. مراد از ثياب، آنچه فوق چادر پوشند از ملاحف و غير آن نزد بعضى مراد «جلباب» است و آن جامه اى باشد وسيعتر از چادر، مى‌اندازد آن را زن به روى سر خود و بقيه آن به روى سينه‌اش واقع شود. بنابراين آيه شريفه رخصت باشد براى زنان يائسه از حيض و ولد و طمع ندارند در نکاح خود به سبب زيادى سن و پيرى و نبودن رغبتى به ايشان، که بگذارند اين جامه را براى اجانب، يعنى با لباس بدنشان در حالى که دست و صورت آنها باز باشد، لکن به شرط آنکه: غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ: در حالتى که کشف کننده نباشند به زينت، يعنى غرض از نهادن و گذاردن سرانداز خود، اظهار حلى و زيور خود نباشد به اجانب، مانند نمودن زينت يا سر و گردن و گوش و موى و امثال آن، بلکه مقصود آنها تخفيف باشد؛ پس چنانچه اين زنان پير اگر بيرون آيند به زينتى که واجب باشد ستر و حجاب آن از حلى و لباس تجمل، رخصت نيست براى ايشان وضع سرانداز خود.
وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ: و طلب عفت کردن و چادر به خود پيچيدن و ستر نمودن، خَيْرٌ لَهُنَ: بهتر است مر ايشان را، زيرا وضع ثياب رخصت است براى آنها، پس ترکش خير، و در ضمن آن اينکه اگر کشف کنند بدون زينت، بأسى نيست بر ايشان هرگاه وضع نکنند ثياب خود را، بلکه بهتر و از تهمت دورتر باشد. وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ: و خدا شنوا است مقالات آنها را با مردان، دانا است به مقاصد ايشان.
تبصره: اولا مراد از «ثياب» در اين آيه شريفه «جلباب» مى‌باشد، چنانچه على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که حضرت در
جلد 9 - صفحه 284
اين آيه فرمود: مى‌گذارند جلباب را به تنهائى. «1» ايضا- شيخ طوسى در تهذيب از ابى الصباح الکتانى که گفت: سؤال نمودم حضرت صادق عليه السّلام را از زنان يائسه که چه چيز شايسته است براى ايشان اينکه بگذارند ثياب خود را.
فرمود: جلباب، مگر آنکه کنيز باشد پس بأسى نيست بر آنها اينکه بنهند چادرشان را. «2» و جلباب را اهل لغت معنى نموده‌اند که لباسى است وسيعتر از چادر که زنان به سر اندازند و بقيه آن روى سينه ايشان را فرا گيرد، بنابراين اثبات حجاب را به چند وجه مى‌توان نمود:
1- آنکه اگر عموم زنان را حجاب واجب نبودى، پيره زال را رخصت بى‌حجابى غلط و لغو و عبث، و از حکيم روا نيست.
2- تخصيص دادن زنان پير را به جواز عدم حجاب، دليل بزرگى است که بر زنان ديگر حجاب واجب است و الّا تخصيص زنان پير وجهى ندارد.
3- خداوند منان، عفاف و حجاب را نسبت به پيره زنان بهتر دانسته با آنکه رغبت به آنها نيست، پس زنان جوان که محل ريبه هستند البته عصمت و محجوبيت در باره آنان اولى و الزم و اوجب خواهد بود.
4- آنکه رخصت وضع سرانداز در زنان يائسه در صورتى است که غرض آن نشان دادن محاسن و زينت نباشد به نامحرم، و الا رخصت نيست؛ و آنچه جائز است براى زنان يائسه، صورت و کف دست و پا باشد، و غير اينها داخل است در نهى از تبرج و عموم آيه شريفه: و لا يبدين زينتهن.
خاتمه: فوائد حجاب: گرچه عقول حکما و دانشمندان عالم، قاصر است از ادراک تمام حقايق احکام الهيه و دقايق اسرار فرامين سبحانيه، لکن بطورى است که اگر عقل به حکم و مصالحى که مناط اوامر و نواهى الهى مى‌باشد احاطه پيدا کند، هر آينه البته حکم به آن نمايد؛ و لذا بزرگان فرموده‌اند:
«1». تفسير برهان، ج 3، ص 151 به نقل از على بن ابراهيم.
«2». تفسير الصّافى، ج 3، ص 447، چاپ سعيد مشهد، به نقل از تهذيب.
جلد 9 - صفحه 285
«الواجبات الشّرعيّة الطاف فى الواجبات العقليّة» گذشته از اين فوائد بعض احکام نسبت به جامعه نظام عالم حسى، محتاج به دليل نيست از جمله حجاب زنان است که فوائد بى‌شمار دارد:
1- حجاب، رادع زناست.
2- حجاب موجب حفظ انساب است.
3- حجاب رافع حجاب خيالى است.
4- حجاب باعث عزت نوع زنان است.
5- حجاب باعث حفظ اخلاق است.
6- حجاب سبب صيانت تنازع بين زوجين است.
7- حجاب مانع رکن فساد عالم است.
8- حجاب روح توالد و تناسل و محرک پرورش و تربيت اولاد است.
9- حجاب موجب جلوگيرى از شقاق و نفاق و فراق و افتراق است.
10- حجاب باعث حفظ حقوق اجتماعى و بقاى فوائد اقتصادى و عمرانى است.