سوره نور(النور)، آیه ۶۰ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۸
وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَن يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَّهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
و زنان از کارافتادهای که امید به ازدواج ندارند، گناهی بر آنان نیست که لباسهای (رویین) خود را بر زمین بگذارند، بشرط اینکه در برابر مردم خودآرایی نکنند؛ و اگر خود را بپوشانند برای آنان بهتر است؛ و خداوند شنوا و داناست.
معنی کلمات و عبارات
«الْقَوَاعِدُ»: جمع قاعد. زنان پیر و فرتوتی که از حیض باز ایستادهاند و نازا شده و میل زناشوئی و جاذبه جنسی را کاملاً از دست داده باشند. «لا یَرْجُونَ نِکاحاً»: امیدی به ازدواج ندارند، چرا که دیگر بدانان رغبتی نیست و آتش دلدادگی و دلباختگی خودشان در دلشان فرو مرده است. «أَن یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ»: این که لباسهای خود را زمین بگذارند. مراد (خِمار) و (جَلابیب) مذکور در سوره نور آیه ، و سوره احزاب آیه است که روسری و چارقد و مقنعه و جامههای رویین میباشد. «غَیْرَ»: حال است. «مُتَبرِّجاتٍ»: خارجشوندگان از حشمت. زنان آرایش کرده و زینت و زیبائی خود را نشان دهنده. «یَسْتَعْفِفْنَ»: عفّت پیشه کنند. مراد حفظ حجاب برابر سوره نور آیه ، و سوره احزاب آیه است.
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - حجاب و پوشش براى زنان سالخورده و ناامید از زناشویى و بى میل به امور جنسى واجب نیست. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا فلیس علیهنّ جناح أن یضعن ثیابهنّ»
«ثوب» (مفرد «ثیاب») به معناى پیراهن است; ولى مقصود از آن در آیه شریفه - به قرینه آیه قبل که درباره درآوردن پیراهن در وقت خواب و استراحت است - روپوش و پوشش هاى مخصوص زنان مسلمان است; نه این که به معناى عریان شدن باشد.
۲ - اجتناب از آرایش و خودآرایى، شرط جواز حجاب نداشتن زنان سالخورده و نا امید از زناشویى است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا فلیس علیهنّ جناح أن یضعن ثیابهنّ غیر متبرّجت بزینة»
۳ - آرایش و خودآرایى زنان - حتى سالخوردگان نا امید از زناشویى - در برابر نامحرمان ممنوع است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا ... غیر متبرّجت بزینة»
۴ - ناامیدى از زناشویى و بى میلى نسبت به امور جنسى، نشان سالخوردگى زنان و مجوز فرونهادن حجاب و پوشش براى آنان است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا ... غیر متبرّجت بزینة»
جمله «الّ-تى لایرجون نکاحاً» صفت و قید توضیحى براى «و القواعد من النساء» و بیان کننده مقصود از آن است.
۵ - آرایش و خودآرایى زنان در برابر نامحرمان، امرى مهم و غیر قابل اغماض در نظام اسلامى «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا ... غیر متبرّجت بزینة»
ممنوعیت زنان سالخورده و بى میل به امور جنسى از خودآرایى، مى تواند گویاى مطلب یاد شده باشد.
۶ - غریزه و جاذبه هاى جنسى، از نیرومندترین غریزه ها و جاذبه ها است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا ... غیر متبرّجت بزینة»
پیشگیرى از طغیان غریزه جنسى و روابط ناسالم جنسى فلسفه مهم حجاب و پوشش زنان است. بنابراین ممنوعیت زنان سالخورده از خودآرایى در برابر نامحرمان، مى رساند که غریزه جنسى و جاذبه هاى آن، آنقدر نیرومند است که ممکن است خودآرایى سالخوردگان نیز غریزه جنسى انسان را تحریک کرده و به طغیان وادارد.
۷ - احکام و قوانین اسلام، مطابق با ضرورت ها و واقعیت هاى موجود در زندگى و متناسب با توانایى ها و مقدورات بشرى است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا فلیس علیهن جناح أن یضعن ثیابهنّ غیر متبرّجت بزینة»
سخت گیرى اسلام نسبت به مسأله حجاب و پوشش زنان و استثنا کردن زنان سالخورده و آسان گرفتن بر آنان در این مسأله نشانگر مطلب یاد شده است.
۸ - حجاب و پوشش براى زنان سالخورده و بى رغبت به زناشویى، بهتر و سودمندتر از بى حجاب و بى پوشش بودن آنان است. «و القوعد من النساء ... لیس علیهنّ جناح أن یضعن ثیابهنّ ... و أن یستعففن خیر لهنّ»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که مقصود از «عفت» خویشتن دارى زنان سالخورده از فرو نهادن حجاب و پوشش خود باشد که در جمله پیش از آن سخن به میان آمده است.
۹ - حجاب و پوشش زنان، نشان عفت آنان و حافظ پاکدامنى ایشان «و القوعد من النساء ... فلیس علیهنّ جناح أن یضعن ثیابهنّ ... و أن یستعففن خیر لهنّ»
آیه شریفه به زنان سالخورده، یادآور مى شود که رعایت حجاب براى آنان بهتر از بى حجابى است - هر چند آنان مجاز به ترک حجاب اند - و خداوند از این مسأله به «عفت گزینند و خویشتن دارى کنند» تعبیر فرموده است. این تعبیر مى تواند گویاى این حقیقت باشد که حجاب، نشان عفت و حافظ پاکدامنى زنان است.
۱۰ - عفت و پاکدامنى براى زنان - حتى سالخوردگان - در جهت خیر و صلاح خود آنان است. «و أن یستعففن خیر لهنّ»
۱۱ - خداوند، سمیع (شنوا) و علیم (دانا) است. «و اللّه سمیع علیم»
۱۲ - توجه و اعتقاد به شنوایى و دانایى خداوند، بازدارنده آدمى از گناه و قانون شکنى است. «و القوعد من النساء الّ-تى لایرجون نکاحًا فلیس علیهن جناح أن یضعن ثیابهنّ ... و اللّه سمیع علیم»
جمله «و اللّه سمیع علیم» استینافیه تعلیلیه و در مقام تهدید زنانى است که احیاناً بخواهند از حکم حجاب و عفاف سرپیچى کنند و یا از موارد استثنا، سوء استفاده کنند. از این رو آمدن چنین جمله اى و یادآورى صفت شنوایى و دانایى خداوند، مى تواند اشاره به نکته یاد شده باشد.
۱۳ - «عن أبى عبداللّه(ع) انه قرأ «أن یضعن ثیابهنّ» قال الخمار والجلباب ...; امام صادق(ع) در پى تلاوت آیه «أن یضعن ثیابهنّ» فرمود: مراد روسرى و روپوش است...». ۱- کافى، ج ۵، ص ۵۲۲، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۲۳، ح ۲۳۷.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۶۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۸–۶۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اجتناب از زینتاحکام زینت زناهمیت حجابحجاب پیرزنخیریت عفتزینت در برابر نامحرمزینت پیرزنشرایط ترک حجابمحدوده حجاب پیرزننشانه های عفتنشانه های پیرییأس از ازدواجقدرت غریزه جنسیآثار عقیده به شنوایی خدااحکام حجابدن و عینیتموانع قانون شکنیآثار ذکر شنوایی خداویژگیهای احکاماهمیت عفتآثار عقیده به علم خداقدرت در تکلیفآثار ذکر علم خداسمیعموانع گناهعلیم
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
- ازاد بودن زنان سالخورده در پوشش، بدون اشکارکردن زینت و ارایش
- معاف بودن زنان سالخورده از رعایت حجاب شرعی
- عفّت و پاکدامنی، زمینهساز بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
- واجب نبودن حجاب بر زنهای سالخورده و ناامید از ازدواج، در صورت پرهیز از خودارایی و زینت
- ناامیدی از زناشویی، نشان سالخوردگی زنان و جواز فرو نهادن پوشش ظاهری
- واجب نبودن پوشش با لباسهای رویینی و روسری، برای زنهای سالخورده و ناامید از ازدواج
- بهتر بودن حجاب، برای زنان سالخورده از بیحجابی
- اجتناب از خودارایی، شرط جواز برگرفتن حجاب، از سوی زنان سالخورده و ناامید از زناشویی
- لزوم اجتناب از خودارایی برای زنان، در برابر بیگانه نامحرم+۱ آیه
- عدم جواز تزیین برای زنان از کار افتاده و ناامید از ازدواج، در صورت کشف حجاب
- رعایت حجاب برای زنان، حتّی سالخوردگان، در جهت خیر و صلاح انان
- واجب نبودن حجاب برای زنان سالخورده و ناامید از زناشویی، در صورت اجتناب از خودارایی
- حجاب زن، نشانه عفّت و پاکدامنی او
- حجاب، مایه خیر و صلاح، حتّی برای زنان سالخورده و بیرغبت به زناشویی
- واجب نبودن حجاب، برای زنان سالخورده و ناامید از زناشویی
- پسندیده بودن حجاب، برای زنان سالخورده و بیرغبت به زناشویی
- جواز نداشتن حجاب بر زنان سالخورده، منوط به اجتناب انان از ارایش و خودارایی
- عفّت و پاکی، زمینه حجاب و پوشش زنان+۱ آیه
- حرمت زینتنمایی زنان سالخورده، بر غیر محارم
- حرمت زینت نمایی زنان سالخورده بر غیر محارم
- اجتناب از ارایش و خودنمایی، شرط جواز حجاب نداشتن زنان سالخورده و ناامید از زناشویی
- واجب نبودن پوشش بر زنان سالخورده و بی رغبت به امیزش
- ممنوع بودن ارایش و خودارایی زنان (حتّی در سالخوردگی) در برابر نامحرمان
- جواز نگاه کردن مردان نامحرم به زنان سالمند، در صورت عدم زینت نمایی انان
- پیرزن، مجاز به کشف حجاب، بدون اشکار کردن زینتهای خود نزد نامحرمان
- مراعات حیا و عفّت، حتّی برای زنان سالخورده، امری پسندیده
- اگاهی خداوند به خیر بندگان+۱ آیه
- توجّه و اعتقاد به شنوایی و دانایی خداوند به امور خیر، زمینه عفّت و پاکدامنی برای زنان
- عفّت، برای زنان سال خورده، خیر و بهتر از بی حجاب و بی پوشش بودن انان
- مراعات حیا و عفّت، امری پسندیده، حتّی برای زنان سالخورده
- زنان سالخورده، مجاز به کشف حجاب از سر، مشروط به عدم خودارایی انان
- سمیع / اسماوصفات+۱ آیه
- عفّت و پاکدامنی برای زنان (حتّی سالخوردگان) در جهت خیر و صلاح خود انان
- حجاب و حفظ حریم ان، از نشانه های عفّت و پاکدامنی+۲ آیه
- علیم / اسماوصفات+۱ آیه
- زینت نمایی زنان سالخورده برای غیر محارم، امری گناه و ناروا
- اجتناب زنان سالخورده از ارایش و خودارایی، شرط جواز نداشتن لباس (حجاب و بالاپوش)
- اجتناب از ارایش و خودارایی، شرط جواز پوشش نداشتن زنان سالخورده و ناامید از زناشویی
- جواز نگاه کردن مردان نامحرم به زنان سالمند، در صورت عدم زینتنمایی و ارایش انها