اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَيس‌َ عَلَي الأَعمي حَرَج‌ٌ وَ لا عَلَي الأَعرَج‌ِ حَرَج‌ٌ وَ لا عَلَي المَرِيض‌ِ حَرَج‌ٌ وَ لا عَلي أَنفُسِکُم أَن تَأکُلُوا مِن بُيُوتِکُم أَو بُيُوت‌ِ آبائِکُم أَو بُيُوت‌ِ أُمَّهاتِکُم أَو بُيُوت‌ِ إِخوانِکُم أَو بُيُوت‌ِ أَخَواتِکُم أَو بُيُوت‌ِ أَعمامِکُم أَو بُيُوت‌ِ عَمّاتِکُم أَو بُيُوت‌ِ أَخوالِکُم أَو بُيُوت‌ِ خالاتِکُم أَو ما مَلَکتُم مَفاتِحَه‌ُ أَو صَدِيقِکُم لَيس‌َ عَلَيکُم جُناح‌ٌ أَن تَأکُلُوا جَمِيعاً أَو أَشتاتاً فَإِذا دَخَلتُم بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلي أَنفُسِکُم تَحِيَّةً مِن عِندِ اللّه‌ِ مُبارَکَةً طَيِّبَةً کَذلِک‌َ يُبَيِّن‌ُ اللّه‌ُ لَکُم‌ُ الآيات‌ِ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ (61)
نيست بر کور و نه بر لنگ و نه بر مريض حرجي بر خوراک با شما در يک سفره و نيست بر شما حرجي اينکه که بخوريد از بيوت خودتان يا بيوت پدران يا بيوت مادران خود يا بيوت برادران خود يا بيوت خواهران شما يا بيوت عموهاي شما يا بيوت عمه‌هاي شما يا بيوت خالوهاي شما يا بيوت خاله‌هاي شما يا آنچه مالک کردند کليد او را به شما يا بيوت صديق شما نيست بر شما باکي اينکه بخوريد مجتمعا يا متفرقا پس چون داخل بيوت شديد سلام کنيد به نفوس خود اينکه تحيت است از نزد خدا و مبارک است و پاکيزه همين نحو بيان ميفرمايد خداوند براي شما آيات را باشد که درک کنيد، کلام در اينکه آيه در چند جمله واقع مي‌شود، جمله اولي اينکه که بسياري بودند و هستند که خوش ندارند و حاضر نيستند هم غذا شوند با کوران و عجزه و بيماران غذاي آنها را جدا مي‌دهند در محل ديگر و اينکه باعث دلشکستگي آنها مي‌شود و بي‌اعتنايي به آنها و اينکه خوش نيست، ميفرمايد بر سر سفره خود بنشانيد و با آنها همخوراک شويد که ميفرمايد:
(لَيس‌َ عَلَي الأَعمي حَرَج‌ٌ وَ لا عَلَي الأَعرَج‌ِ حَرَج‌ٌ وَ لا عَلَي المَرِيض‌ِ حَرَج‌ٌ).
جمله ثانيه، اينکه در ارحام و بستگان ذکر ابناء و ازواج نشده نظر به اينکه داخل در جمله.
جلد 13 - صفحه 563
(وَ لا عَلي أَنفُسِکُم أَن تَأکُلُوا مِن بُيُوتِکُم) است اما ابناء به واسطه فرمايش رسول.
(انت و مالک لابيک)
و اما ازواج که حقيقتا بيت نفس به شمار مي‌رود.
جمله ثالثه اينکه آيه منافي با
(لا يحل مال امرء مسلم الا بطيب نفسه)
نيست و همچنين با آيه شريفه.
(لا تَدخُلُوا بُيُوتاً غَيرَ بُيُوتِکُم) و آيه شريفه.
(فَإِن لَم تَجِدُوا فِيها أَحَداً فَلا تَدخُلُوها) تنافي ندارد زيرا سه قسم اذن داريم اذن صريح و فحوي و شاهد حال و در موارد آيه هر سه قسم اذن هست اما صريح در جمله.
(وَ لا عَلي أَنفُسِکُم أَن تَأکُلُوا مِن بُيُوتِکُم) و اما شاهد حال در جمله (أَو بُيُوت‌ِ آبائِکُم الي أَو بُيُوت‌ِ خالاتِکُم) و اما فحوي در جمله (أَو ما مَلَکتُم مَفاتِحَه‌ُ أَو صَدِيقِکُم) جمله رابعة اينکه آيه شريفه شامل موردي که علم به عدم رضاي مالک باشد نمي‌شود بلکه با شک در رضاي يا ظن به عدم رضا جايز نيست بلي علم برضا هم لازم نيست اطمينان بلکه ظن به رضا کافيست.
جمله خامسه، اينکه که مشروط است به اينکه فاسد نکند و اسراف هم نشود که تضييع مال غير نشود.
جمله سادسه.
(لَيس‌َ عَلَيکُم جُناح‌ٌ أَن تَأکُلُوا جَمِيعاً أَو أَشتاتاً) معني اينکه است که با اجتماع و لو يک فرد ديگر باشد يا تنها و منفرد باشد که گفتند بعضي بدون مهمان تناول نميکردند، بعضي از اغنياء در منازل فقراء نمي‌خوردند، بعضي تنها غذا اکل نميکردند.
خداوند ترخيص فرمود که مانعي ندارد منفرد باشيد يا همراه داشته باشيد
جلد 13 - صفحه 564
يا با ديگري تناول کنيد.
جمله سابعه.
(فَإِذا دَخَلتُم بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلي أَنفُسِکُم) سلام تحيت اسلامي است و تحيّت اهل بهشت است و مراد از علي انفسکم در خبر از حضرت باقر عليه السلام است که اهل بيت خود باشند و آنها رد کنند و در خبر ديگر فرمود اگر کسي در خانه نباشد بگويد:
(السلام علينا من عند ربنا)
و بعضي گفتند مراد مساجد است به اهل مسجد بعضي گفتند مراد به ملکين است که با او هستند بالجمله وارد بيت شدن سلام بايد کرد.
اگر کسي هست به او و اگر کسي نيست قصد ملائکه، انبياء، ائمه اطهار صلحاء مؤمنين و قصد خود نمايد و اينکه سلام.
(تَحِيَّةً مِن عِندِ اللّه‌ِ مُبارَکَةً طَيِّبَةً) حتي اينکه که خداوند بر رسول محترم سلام مي‌رساند و يکي از واجبات نماز است و تحيت اهل بهشت است باعث نزول برکات مي‌شود و بسيار تحيّت خوبيست طلب سلامتي از آفات و بليات دنيوي و عقوبات اخرويست.
(کَذلِک‌َ يُبَيِّن‌ُ اللّه‌ُ لَکُم‌ُ الآيات‌ِ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ) باشد که به‌فهميد و دانا شويد و درک کنيد و تعقل نمائيد.