تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَکُمْ کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْکُمْ لِواذاً فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (63)
بعد از آن جميع مکلفين را امر مى‌فرمايد:
لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَکُمْ: قرار ندهيد خواندن پيغمبر را ميان خود، کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً: مثل خواندن بعض شما بعض ديگر را.
«1». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 110 و نيز تفسير برهان، ج 3، ص 153.
«2». سوره نساء، آيه 80.
جلد 9 - صفحه 292
مفسرين را در بيان آن چند وجه است:
وجه 1- نخوانيد و ندا نکنيد پيغمبر را مانند ندا کردن شما يکديگر را، يعنى چنانکه شما يکديگر را به اسم و لقب صدا زنيد، پيغمبر را نيز به اسم و لقب خطاب منمائيد و نگوئيد: يا محمد صلّى اللّه عليه و آله يا ابا القاسم، بلکه بگوئيد: يا رسول اللّه، يا نبىّ اللّه. «1» بنابراين آيه شريفه بيان تعظيم و تفخيم شأن حضرت نبوى باشد، و اين وجه اصح و اقوى است؛ چنانچه حضرت باقر عليه السّلام در تفسير اين آيه فرمايد: لا تقولوا يا محمدّ و يا ابا القاسم لکن قولوا يا نبىّ اللّه و يا رسول اللّه. «2».
در مناقب از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که حضرت فاطمه سلام اللّه عليها گويد: زمانى که اين آيه نازل شد، ترسيدم از آنکه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله را «يا ابة» گويم، پس بودم من که مى‌گفتم: يا رسول اللّه.
پس اعراض فرمود از من يک مرتبه و دو مرتبه و سه مرتبه، بعد پيش آمد و فرمود:
اى فاطمه، بدرستى که آيه نازل نشده در حق تو و نه در اهل تو و نه در نسل تو، تو از منى و من از تو هستم، اينست و جز اين نيست که نازل شده در حق اهل جفا و غلظت از قريش که صاحب نخوت و تکبرند؛ بگو مرا يا ابة، زيرا آن زنده سازد قلب راى و خشنود نمايد پروردگار را. «3» وجه 2- مراد از دعا، دعوت آن حضرت و امر او باشد، يعنى امر پيغمبر را مانند امر بعض از شما به بعضى ديگر قرار ندهيد، زيرا امر آن حضرت واجب و لازم است بر شما به قرينه «فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ».
وجه 3- بلند نکنيد صداى خود را در خواندن آن حضرت.
وجه 4- حذر کنيد دعاى پيغمبر را بر شما، زير دعاى آن حضرت مستجاب و محقق باشد نه مثل دعاهاى شما.
«1». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 247.
«2». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 247.
«3». تفسير برهان، ج 3، ص 154 و نيز تفسير صافى، ج 3، ص 451.
جلد 9 - صفحه 293
قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْکُمْ لِواذاً: بتحقيق مى‌داند خدا کسانى را که خارج مى‌شوند يکى يکى از شما در حالتى که پناه مى‌برند بعضى به بعضى و پنهان مى‌شوند به هم. ابن عباس نقل نموده که دشوار مى‌آمد بر منافقين خطبه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در روز جمعه، پس پناه مى‌بردند به بعض اصحاب و خارج مى‌شدند از مسجد به پنهانى بدون استيذان؛ آيه شريفه در شأن آنها نازل شد و در آن اشاره است به تهديد مجازات: «1» فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ: پس بايد بترسند و بيانديشند آنانکه مخالفت مى‌کنند و اعراض نمايند از امر پيغمبر يا امر خدا. أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ:
اينکه برسد ايشان را فتنه يعنى بليه‌اى که ظاهر کند آنچه در قلبهاى ايشان است از نفاق، يا برسد ايشان را عقوبتى در دنيا. أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: يا برسد ايشان را عذابى دردناک در آخرت.
تنبيه: آيه شريفه تهديد و وعيد بزرگى است نسبت به کسانى که مخالفت کنند و اعراض نمايند از فرامين الهى و دستورات حضرت رسالت پناهى که حذر کنند از آنکه به سبب مخالفت، مورد سخط سبحانى واقع شوند و ناگهان عذاب قهر الهى آنها را فرا گيرد که پشيمانى در آن موقع سودى نخواهد داشت. بنابراين عاقل را لازم است که انديشه نمايد از نافرمانى خداى تعالى. و اگر اتفاقا خطائى از او سرزند، آن را به توبه و تدارک محو نمايد، و مبادا غفلت او را دريابد و بواسطه غرور و هواى نفس و شهوات و دنيا، بکلى فراموش نمايد؛ زيرا در نامه عمل ثبت، و جزا و پاداش آن محقق باشد، و از حکومت عدل الهى فرار و گريزگاهى نخواهد بود؛ نعوذ باللّه.