سوره نور(النور)، آیه ۶۳ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۹
لَّا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُم بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
صدا کردن پیامبر را در میان خود، مانند صدا کردن یکدیگر قرار ندهی؛ خداوند کسانی از شما را که پشت سر دیگران پنهان میشوند، و یکی پس از دیگری فرار میکنند میداند! پس آنان که فرمان او را مخالفت میکنند، باید بترسند از اینکه فتنهای دامنشان را بگیرد، یا عذابی دردناک به آنها برسد!
معنی کلمات و عبارات
«دُعَآءَ»: دعوت. فراخواندن برای کار مهمّی. «یَتَسَلَّلُونَ»: خود را میدزدند. خویشتن را کنار میکشند و پشت دیوار و پشت سر مردم خویش را پنهان میسازند. آهسته و پنهانی راه خود را در پیش میگیرند. «لِوَاذاً»: پناه بردن. یکی در پشت دیگری خویشتن را قائم کردن. مصدر باب مفاعله است و حال بوده و به معنی (مُلاوِذینَ) است.
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - فراخوانى پیامبر(ص) را، نباید همسنگ با فراخوانى دیگران دانست. «لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضًا»
برداشت فوق، مبتنى بر این است که اضافه «دعا» به «الرسول» اضافه مصدر به فاعلش باشد; یعنى، دعوت پیامبر(ص) شما را... .
۲ - اجابت دعوت پیامبر(ص)، امرى لازم و فراخوانى او، برتر از هر فراخوانى دیگر «لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضًا»
۳ - پاسخ به فراخوانى پیامبر(ص) براى حضور در کنار او، جهت حل و فصل مسائل اجتماعى و مشاوره و کنکاش در آنها، امرى لازم و برتر از هر کارى «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا حتّى یستئذنوه ... لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضًا»
مقصود از فراخوانى پیامبر(ص) - با توجه به آیه پیش که درباره فراخوانى آن حضرت براى امر جامع و عمومى بود - مى تواند فراخوانى براى حل و فصل امور اجتماعى و مشاوره پیرامون آنها باشد.
۴ - مسلمانان صدراسلام به نگه دارى حرمت پیامبر(ص) در گفتارشان موظف و از صدا زدن آن حضرت، همچون صدا زدن دیگر مردمان، ممنوع بودند. «لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضًا»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که اضافه «دعا» به «الرسول» اضافه مصدر به مفعول باشد; یعنى، دعوت و صدا زدن شما پیامبر(ص) را... .
۵ - نگه دارى حرمت رهبر جامعه اسلامى و رعایت ادب در گفتار با آنان، امرى لازم و بایسته «لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضًا»
آیه شریفه، درباره پیامبراسلام(ص) است; ولى چون نام ایشان به عنوان ولّى امر مسلمین یاد شده است (و إذا کانوا معه على أمر جامع..) مى توان آن را درباره تمامى رهبران جامعه اسلامى تسرى داد و شامل کسانى دانست که ولایت امرى مسلمین را برعهده دارند.
۶ - برخى از منافقان صدراسلام، براى شانه خالى کردن از مسؤولیت حل و فصل مسائل اجتماعى، در پناه دیگران و مخفیانه از محضر پیامبر(ص) مى گریختند. «قد یعلم اللّه الذین یتسلّلون منکم لواذًا»
«تسلّل» به معناى خروج پنهانى است و «لواذ» به معناى پنهان شدن در پشت سر کسى و در پناه او فرار کردن است. «لواذاً» نیز حال براى فاعل «یتسلّلون» مى باشد. گفتنى است که آیه شریفه با توجه به مضمون آن - به ویژه جمله «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره» - و نیز مطابق بعضى از شأن نزول ها، درباره منافقان است.
۷ - هشدار خداوند، به کسانى که براى شانه خالى کردن از مسؤولیت حل و فصل مسائل اجتماعى و حضور در کنار پیامبر(ص)، پناه جویانه و پنهانى گریختند. «قد یعلم اللّه الذین یتسلّلون منکم لواذًا»
۸ - خداوند، به نهان و اسرار درونى انسان آگاه است. «قد یعلم اللّه الذین یتسلّلون منکم لواذًا»
۹ - خداوند، مردم را از پیامد ناگوار و هلاکت بار سرپیچى از فرمان هاى پیامبر(ص) بر حذر مى دارد. «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که ضمیر «أمره» به پیامبر(ص) بازگردد و با توجه به آیه قبل که سخن از فراخوانى پیامبر(ص) براى امر جامع به میان آورده و نیز مسأله فراخوانى ایشان را مطرح کرده است ظاهر آیه شریفه نیز مطابق همین مبنا مى باشد.
۱۰ - مبتلا شدن به فتنه و بلا و یا عذاب دردناک الهى، پیامد سرپیچى از فرمان هاى رسول خدا است. «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم»
۱۱ - سرپیچى از فرمان هاى پیامبر(ص)، گناه و حرام است. «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم»
۱۲ - خداوند، مردم را از پیامد ناگوار و هلاکت بار سرپیچى از فرمان هاى الهى، برحذر داشت. «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم»
برداشت فوق، براساس این احتمال است که ضمیر «أمره» به خدا بازگردد و مقصود از «أمر» همان چیزى است که جمله «لاتجعلوا دعاء الرسول» بازگو کننده آن است; زیرا نهى از چیزى مستلزم امر به ضد آن (امر) است.
۱۳ - شانه خالى کردن از بار مسؤولیت اجتماعى و حل و فصل امور مسلمین، پیامددار فتنه و بلا و یا عذاب دردناک الهى است. «و إذا کانوا معه على أمر جامع لم یذهبوا ... فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم»
۱۴ - «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضاً» یقول: لاتقولوا: یا محمّد(ص) و لا یا أباالقاسم لکن قولوا یا نبى اللّه و یا رسول اللّه ...; از امام باقر(ع) درباره قول خدا «لاتجعلوا دعاء الرسول کدعاء بعضکم بعضاً» روایت شده است که [رسول خدا(ص)] را با اسم و کنیه نخوانید و نگویید «یا محمد»، «یا أباالقاسم» ولکن [با احترام ]بگویید: «یا نبى اللّه» و «یا رسول اللّه» ...». ۱- تفسیر قمى، ج ۲، ص۱۱۰; نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۲۸، ح ۲۶۴.
۱۵ - «عن أبى جعفر(ع) فى هذه الآیة من قول اللّه(تعالى) «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم» قال: الفتنة الکفار قال: یا أباجعفر حدثنىفیمن (فیما) نزلت؟ قال: نزلت فى رسول اللّه(ص) و جرى مثلها من النبى(ص) فى الأوصیاء فى طاعتهم; از امام باقر(ع) روایت شده است که در مورد آیه یاد شده، فرمود: مقصود از فتنه کافران است. راوى به امام(ع) گفت: به فرمایید که این آیه در باره چه کسى نازل شده است؟ فرمود: در مورد رسول خدا(ص) نازل شده و سپس در مورد اطاعت از جانشینیان آن حضرت جارى گشته است». ۱- تفسیر فرات کوفى، ص ۲۸۹، ح ۱۰، مسلسل ۳۹۲; بحارالأنوار، ج ۲۳، ص ۳۰۱، ح ۵۸.
۱۶ - «عن عبدالأعلى قال: سألت أباعبداللّه عن قول اللّه عزّوجلّ «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم» قال: فتنة فى دینه أو جراحة لایأجره اللّه علیها; عبدالاعلى مى گوید: از امام صادق(ع) از معناى قول خداى - عزّوجل - «...أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم» پرسیدم؟ حضرت فرمود: مراد فتنه در دین است یا جراحتى [در بدن] که خدا در برابر آن اجرى به او نمى دهد». ۱- کافى، ج ۸، ص ۲۲۳، ح ۲۸۱; تفسیربرهان، ج ۳، ص ۱۵۴، ح ۳.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۶۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۶۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۲–۶۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آداب گفتگو با رهبران دینیانذار تارکان همکاری با محمداهمیت احترام رهبران دینیاهمیت دعوت محمداهمیت قبول دعوت محمداهمیت مشاوره با محمدحرمت عصیان از محمدمسؤولیت گریزی منافقان صدراسلامپناهجویی تارکان همکاری با محمدکیفر عصیان از محمدکیفر فرار از مسؤولیتگناه عصیان از محمدمسؤولیت مسلمانان صدراسلامقبول دعوت محمداهمیت مشارکت اجتماعیموجبات بلاآداب گفتگو با محمداحترام محمدروش برخورد منافقان صدراسلاماهمیت احترام محمدکیفر عصیان از خداراز انسان هاآثار عصیان از محمدعوامل هلاکتآداب معاشرتعذاب دردناکانذارهای خدامحرماتنواهی خدااحکامعلم غیب خدامراتب عذابموجبات عذابتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- ضرورت حفظ حرمت پیامبر(صلی الله علیه واله) هنگام سخن گفتن با او+۳ آیه
- سفارش خداوند به مؤمنان درباره معاشرت مؤدّبانه با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- مؤمنان، موظّف به رعایت ادب در محضر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- هشدار خداوند به مؤمنان درصورت مخالفت با اوامر پیامبراسلام(صلی الله علیه واله) از گرفتارشدن به عذاب
- تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب+۲ آیه
- نهی خداوند، از بیاحترامی به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- عدم جواز تخلّف و سرپیچی از همراهی و اطاعت از رسولخدا(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- حرمت نافرمانی از پیامبر(صلی الله علیه واله)، در کارهای نیک+۶ آیه
- مؤمنان، موظّف به حفظ احترام پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۱ آیه
- حرمت مخالفت با پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۷ آیه
- صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی برخی صحابه با صدای بلند و همانند صدا زدن یکدیگر، مورد نهی خداوند
- برخی از افراد بی مسیولیّت و گریزان از تعهّد اجتماعی، در میان صحابه
- سرپیچی و مخالفت برخی از صحابه، با دستورات پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)
- فرار برخی صحابه (منافق) از محضر پیامبر(صلی الله علیه واله)با مخفی کردن خود در پشت دیگران، جهت شانه خالی کردن از مسیولیّتهای اجتماعی
- دردناک بودن، از اوصاف عذاب+۲ آیه
- مخالفت با خدا و اوامر او، عامل گرفتار شدن به عذاب شدید الهی+۳ آیه
- توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال ادمی، بازدارنده وی از گناه و عصیان+۱ آیه
- تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب+۱ آیه
- عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۱ آیه
- ضرورت حفظ حرمت پیامبر صلی الله علیه و اله، هنگام سخن گفتن با او+۳ آیه
- فراخوانی پیامبر صلی الله علیه و اله، همانند فراخوانی دیگران، مورد نهی خداوند
- رعایت ادب و احترام، هنگام نام بردن و صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و اله، از حقوق ان حضرت+۲ آیه
- وجوب اجابت دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- لزوم رعایت ادب در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و اله به جهت جایگاه مهم و برتر ان حضرت نسبت به مؤمنان+۱ آیه
- توجّه به اگاهی کامل خداوند از اعمال و رفتار ادمی، موجب رعایت اداب سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و اله
- توجّه به مقام رسالت، مقتضی رعایت ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- لزوم اجتناب از خطاب به پیامبر صلی الله علیه و اله با نام ان حضرت+۱ آیه
- برتری و عظمت شخصیّت پیامبر صلی الله علیه و اله، دلیل لزوم رعایت ادب در محضر او+۱ آیه
- ممنوعیت صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و اله، همانند صدا زدن دیگر مردمان برای مسلمانان صدر اسلام در معاشرت با ان حضرت
- همسنگ نبودن فراخوانی محمّد صلی الله علیه و اله، با فراخوانی دیگران
- فرار مخفیانه منافقان مسیولیّتگریز، از محضر پیامبر صلی الله علیه و اله
- سرپیچی از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و اله، حرام و ناروا
- حرمت نافرمانی از پیامبر صلی الله علیه و اله در کارها+۷ آیه
- نگهداری حرمت رهبری جامعه اسلامی و رعایت ادب در معاشرت با انان امری لازم و بایسته
- مؤمنان، موظف به حفظ احترام پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- سعی منافقان برای شانه خالی کردن از مسؤلیّتها، با پناه بردن به دیگران، جهت فرار از محضر پیامبر صلی الله علیه و اله
- سرباز زدن از حضور در صحنه پیکار با دشمنان دین و دفاع از کیان اسلام، از نشانههای نفاق+۱ آیه
- تخلّف از فرمان جهاد پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانه نفاق+۱ آیه
- فرار برخی صحابه (منافق) از محضر پیامبر صلی الله علیه و اله با مخفی کردن خو در پشت دیگران، جهت شانه خالی کردن از مسیولیتهای اجتماعی
- وجوب حفظ احترام محمد صلی الله علیه و اله بر مؤمنان+۱۱ آیه