اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَلا إِن‌َّ لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ قَد يَعلَم‌ُ ما أَنتُم عَلَيه‌ِ وَ يَوم‌َ يُرجَعُون‌َ إِلَيه‌ِ فَيُنَبِّئُهُم بِما عَمِلُوا وَ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ (64)
آگاه باشيد بدرستي که اختصاص دارد به خداوند آن چه در آسمان و زمين است به تحقيق مي‌داند آنچه شما بر او هستيد و روزي که بر مي‌گردند به سوي او که روز بعث باشد پس خبر مي‌دهد آنها را به آنچه عمل کردند و خداوند به هر چيزي دانا است.
(أَلا إِن‌َّ لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ) الا بمعني آگاهيست يعني بدانيد و آگاه باشيد چنانچه مي‌فرمايد:
(أَلا إِن‌َّ أَولِياءَ اللّه‌ِ لا خَوف‌ٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنُون‌َ) و للّه لام اختصاص است يعني آنچه در آسمان‌ها و زمين است اختصاص باو دارد خالق و نگهبان و مبقي و مفني تمام آنها او است غير از او هر چه هست و هر که هست مالک هيچ نيست حتي مالک نفس خود.
(أن‌‌به‌يا أَيُّهَا النّاس‌ُ أَنتُم‌ُ الفُقَراءُ إِلَي اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ) فاطر آيه 16.
اينکه اصنام و آلهه مشرکين خردلي مالک نيستند.
(وَ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ ما يَملِکُون‌َ مِن قِطمِيرٍ) فاطر آيه 14 قطمير پوست خرما است.
(قَد يَعلَم‌ُ ما أَنتُم عَلَيه‌ِ) علم ذاتي به ما في الضمير و بواطن شما دارد از نفاق و کفر و ايمان و قصد و نيات شما (يَعلَم‌ُ خائِنَةَ الأَعيُن‌ِ وَ ما تُخفِي الصُّدُورُ) مؤمن آيه 20.
(وَ يَوم‌َ يُرجَعُون‌َ إِلَيه‌ِ) يوم القيامة که مرجع جميع به اوست (إِنّا لِلّه‌ِ وَ إِنّا إِلَيه‌ِ راجِعُون‌َ) بقره آيه 151.
(فَيُنَبِّئُهُم بِما عَمِلُوا) اعمال قلبيه و جوارحيه تمام مسطور در نامه عمل که
جلد 13 - صفحه 569
مي‌گويند:
(وَ يَقُولُون‌َ يا وَيلَتَنا ما لِهذَا الکِتاب‌ِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً) کهف آيه 47.
(وَ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ).
«تنبيه» منافقين چون باطنا معتقد نبودند زير بار اينکه نمي‌رفتند که پيغمبر را برسالت ذکر کنند و در موارد خطير حاضر شوند در مواقع جنگ يا مجامع که يک دستورات مهمه داده مي‌شود و ناچار مي‌شوند عمل کنند يا اينکه اصلا بزرگان هر قبيله مثل بزرگان دولتي يا خانوادگي يا صاحبان عناوين را نبايد به اسم ذکر کرد.
برخورد مي‌کند و مذموم است چه رسد به مثل حضرت رسالت و بر فرض نفاق هم صورت بايد حفظ کرد.
هذا اخر ما اردنا في تفسير هذه السورة المبارکة و الحمد للّه ظاهرا و باطنا اولا و آخرا و صلّي اللّه علي النبي و آله.
جلد 13 - صفحه 570
سورة المبارکة الفرقان