سوره نور(النور)، آیه ۶۴ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۹
أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنتُمْ عَلَيْهِ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
آگاه باشید که برای خداست آنچه در آسمانها و زمین است؛ او میداند آنچه را که شما بر آن هستید، و (میداند) روزی را که بسوی او بازمیگردند؛ و (در آن روز) آنها را از اعمالی که انجام دادند آگاه میسازد؛ و خداوند به هر چیزی داناست!
معنی کلمات و عبارات
«قَدْ یَعْلَمُ»: حتماً میداند. حرف (قَدْ) در اینجا برای تحقیق است (نگا: تفسیر آلوسی). «یَوْمَ»: مفعول به و عطف بر (ما) است، و یا عطف بر (أَلآنَ) مقدّر است و تقدیر چنین است: مَآ أَنتُمْ عَلَیهِ الآنَ وَ یَوْمَ. و یا این که ظرف است و معنی چنین میشود: خداوند آگاه است از آنچه شما بر آن هستید، و در روزی که انسانها به سوی او باز میگردند، ایشان را از آنچه کردهاند باخبر میسازد. یادآوری: در این آیه سه بار بر روی علم خدا نسبت به اعمال انسانها تکیه شده است، تا ما متوجّه باشیم که خدا به طور دائم مراقب ما است و چیزی از اعمال پنهان و آشکار ما بر او مخفی نمیماند.
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - خداوند، مالک همه پدیده هاى موجود در آسمان ها و زمین (جهان) است. «ألا إنّ للّه ما فى السموت و الأرض»
۲ - مالکیت مطلقه خداوند بر جهان هستى، مقتضى اطاعت بى چون و چرا از او و پرهیز از سرپیچى است. «لاتجعلوا دعاء الرسول ... فلیحذر الذین یخافون عن أمره ... ألا إنّ للّه ما فى السموت و الأرض»
برداشت فوق، بر این اساس استوار است که جمله «إنّ للّه ما فى السماوات...» در حکم تعلیل براى جملات پیشین باشد.
۳ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «السموت»
۴ - خداوند، به وضعیت انسان در همه حال، دانا است. «قد یعلم ما أنتم علیه»
۵ - مالکیت خداوند بر جهان هستى، نشان آگاهى او بر وضعیت انسان در همه حال است. «ألا إنّ للّه ما فى السموت و الأرض قد یعلم ما أنتم علیه»
برداشت فوق، مبتنى بر این است که جمله «قد یعلم...» استینافیه بیانیه باشد.
۶ - بازگشت انسان به سوى خدا است. «یوم یرجعون إلیه»
۷ - خداوند، آگاه به زمان بازگشت انسان به سوى او ( زمان رستاخیز) است. «قد یعلم ما أنتم علیه و یوم یرجعون إلیه»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که «و یوم...» عطف بر «ما أنتم...» باشد.
۸ - مالکیت خداوند بر جهان هستى، نشان آگاهى او از زمان رجعت و بازگردانیده شدن انسان به سوى او (زمان رستاخیز) است. «ألا إنّ للّه ما فى السموت و الأرض قد یعلم ما أنتم علیه و یوم یرجعون إلیه»
۹ - خداوند، انسان را از نتیجه و حقیقت کارهایى که در دنیا انجام مى دهد آگاه خواهد ساخت. «و یوم یرجعون إلیه فینبّئهم بما عملوا»
۱۰ - قیامت، روز آگاه شدن انسان از حقیقت و نتیجه اعمال خویش «و یوم یرجعون إلیه فینبّئهم بما عملوا»
۱۱ - خداوند، به همه چیز دانا است. «و اللّه بکلّ شىء علیم»
۱۲ - توجه و اعتقاد به علم همه جانبه خداوند، بازدارنده آدمى از هر گونه نافرمانى از او «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره ... قد یعلم ما أنتم علیه ... و اللّه بکلّ شىء علیم»
تذکر خداوند به علم همه جانبه خویش - در پایان سوره و پس از بیان یک سلسله دستورها و آموزش ها از آغاز سوره تا پایان آن (به ویژه جمله «فلیحذر الذین یخالفون عن أمره...») - مى تواند بیانگر نکته یاد شده باشد.
۱۳ - مالکیت خداوند بر جهان هستى، نشان آگاهى او بر همه پدیده هاى جهان است. «ألا إنّ للّه ما فى السموت و الأرض ... و اللّه بکلّ شىء علیم»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دلایل علم خدامالک موجودات آسمانیآگاهی اخروی از عملعلم به موجوداتوقت بازگشت به خداموانع عصیان از خداانقیاد آفرینشاجتناب از عصیان خداحالات انسانتوحیدیآثار عقیده به علم خداعلم به قیامتآثار مالکیت خدامالک موجوداتوقت قیامتآثار ذکر علم خدامالک آفرینشفرجام انسانوسعت علم خدااطاعت از خداتعدد آسمان هاعلیممالکیت خداظهور حقایق در قیامتعلم خداویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱ آیه
- خدا، مالک موجودات اسمانها
- انسان، موجودی ماندگار پس از مرگ+۷ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا
- جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۳ آیه
- مالکیّت جهان، از انِ خداوند
- جهل انسان به حقیقت اعمال خود، در دنیا+۱۱ آیه
- موجودات زمین، از انِ خداوند
- علم گسترده و مطلق الهی در دنیا، پشتوانه بازگویی و ارایه اعمال انسان در قیامت+۷ آیه
- توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال ادمی، بازدارنده وی از گناه و عصیان+۳ آیه
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۱۳ آیه
- علم همه جانبه و برتر خداوند، نسبت به انسانها
- اِشراف و علم خداوند، به دگرگونی احوال، رفتار و فرجام انسانها+۱ آیه
- همه مخلوقات و اشیا، در قلمرو علم و اگاهی خدا+۶ آیه
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خداوند
- علیم / اسماوصفات+۵ آیه
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۱۳ آیه
- قیامت، روز اگاه شدن انسان از حقیقت و نتیجه اعمال خویش+۱۲ آیه
- جهل انسان به حقیقت اعمال خود، در دنیا+۱۱ آیه
- توجّه به مراقبت و اگاهی خدا از رفتار انسان، زمینه اجرای عمل صحیح+۱۲ آیه
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد+۱۰ آیه
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد+۱۰ آیه