تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا يَحْيى خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ وَ آتَيْناهُ الْحُکْمَ صَبِيًّا «12»
جلد 8 - صفحه 151
حضرت يحيى را به اوصافى ذکر فرمايد:
صفت اول: يا يَحْيى خُذِ الْکِتابَ: اى يحيى فراگير کتاب تورات را.
لطيفه: در اين کلام اختصار عجيبى است و تقدير آنکه «فوهبناک يحيى و اعطيناه الفهم و العقل و قلنا له يا يحيى خذ الکتاب» يعنى پس بخشيديم تو را اى زکريا يحيى را، و او را فهم و عقل داديم، و فرموديم او را اى يحيى بگير کتاب تورات را. بِقُوَّةٍ به قوتى که تو را داديم بر اخذ آن و عمل نمودن به آن، يعنى به تأييد ما تو قادرى بر فرا گرفتن آن و توانا بر عمل به مضمون آن. نزد بعضى معنى آنکه اخذ تورات کن به جد و جهد تمام و به عزيمت صحيحه بر احکام آن قيام نما.
صفت دوم: وَ آتَيْناهُ الْحُکْمَ صَبِيًّا: و عطا فرموديم يحيى را حکمت و نبوت در حالت کوچکى. از ابن عباس نقل شده يعنى عطا فرموديم او را پيغمبرى در سه سالگى. نزد بعضى مراد به حکم، فهم تورات و تفقه در احکام دين بوده، و اين ملازم نبوت باشد نه منافى. و ايضا استدلال امام بر اين آيه و تفسير آن، دليل قطعى باشد بر آنکه مراد نبوت است؛ چنانچه عياشى به اسناد خود از على بن اسباط روايت نموده که گفت: به مدينه آمدم و قصد مصر داشتم، خدمت حضرت جواد عليه السلام رفتم. در سن پنج سالگى بود، در حسن اخلاق و سير و فهم و ذکاء او تأمل مى‌نمودم، متفکر و متعجب و با خود فکر مى‌کردم چون به مصر روم آن حضرت را نزد اصحاب خود تعريف و عظم رتبه و مزيت فطانت و وفور علم و فضيلت او را در پنج سالگى اعلام نمايم. آن حضرت نگاه به من و فرمود: انّ اللّه اخذ فى الامامة کما اخذ فى النّبوّة بدرستى که حق تعالى اخذ امامت مى‌فرمايد به همان طريق که اخذ نبوت فرمايد، بعد اين دو آيه را تلاوت نمود «وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى آتَيْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً» «1» و قوله «وَ آتَيْناهُ الْحُکْمَ صَبِيًّا» و فرمود: جايز است که حق تعالى عطا فرمايد حکمت را که نبوت است به کسى که چهل ساله باشد، و جايز است که
«1» سوره قصص آيه 14.
جلد 8 - صفحه 152
آن را کرامت فرمايد به کسى که کودک باشد «1» «ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ»* «2».
ايضا حکم بن ايمن روايت نموده که شنيدم حضرت باقر عليه السلام فرمود:
قسم به خدا هر آينه بتحقيق عطا شد على عليه السلام، چنانچه عطا شد يحيى بن زکريا حکمت در حالت کوچکى «3».
در مجمع از حضرت رضا عليه السلام روايت شده که: اطفال به يحيى گفتند: بيا تا بازى کنيم، فرمود: ما براى بازى خلق نشده‌ايم، پس خداوند نازل فرمود «وَ آتَيْناهُ الْحُکْمَ صَبِيًّا» «4» و در اين فرمايش يحيى پند بزرگى است مر بى‌خبران بازيچه غفلت را، که عمر عزيز را به بازيچه لهو و لعب مى‌گذرانند و به دام فريب «إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ»* مقيدند.