تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَأَجاءَهَا الْمَخاضُ إِلى جِذْعِ النَّخْلَةِ قالَتْ يا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هذا وَ کُنْتُ نَسْياً مَنْسِيًّا «23»
فَأَجاءَهَا الْمَخاضُ إِلى جِذْعِ النَّخْلَةِ: پس آمد او را درد زائيدن به سوى تنه درخت خرما.
ابن عباس گفته: چون مريم از شهر بيرون آمد، در صحرا درخت خشک شده ديد که شاخه‌هاى آن را بريده بودند و تنه آن مانده و سالخورده، و اين در وقت زمستان و سرماى سخت بود، پناه به آن درخت برد براى زائيدن، فورا درخت سبز شد و برگ آورد و خوشه‌هاى خرما از آن آويخته شد، و اين دو کرامت بود: يکى سبز شدن درخت کهنه خشکيده، و ديگر ظهور رطب در غير موقع «2».
از حضرت صادق عليه السلام مروى است که: آنجا درخت نبود، بلکه خداى تعالى درختى به آنجا رويانيد و آن را تازه گردانيد و رطب در آن پديد آورد.
چون مريم پاى آن درخت قرار گرفت، در کار خود فرو ماند که چه کنم و با
«1» تفسير برهان ج 3 ص 9 حديث 6.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 411 و 412.
جلد 8 - صفحه 165
قوم چه گويم و چه عذر آورم، و اين کلام از من که قبول کند که اين فرزند از نفخ روح القدس و به فرمان خدا باشد. پس از فرط دلتنگى و خجالت مردمان و سخنان نالايق آنان نه به جهت کراهت حکم الهى و شدت تکليف «1».
قالَتْ يا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هذا: گفت اى کاش مردمى پيش از اين حال.
وَ کُنْتُ نَسْياً مَنْسِيًّا: و بودم چيز حقير باز گذاشته فراموش شده از خاطرها که اصلا در ميان مردمان معروف و مذکور نبودمى و هيچکس نام مرا نبردى.
نزد بعضى آن را به حيضه ملقا تفسير نموده، يعنى مانند خرقه حيض در گوشه‌اى افتاده مى‌بودم که هيچ کس مرا ندانستى و از من حسابى نداشتى، و بر خاطر کسى نگذشتى؛ و اکنون که همه احبار و بزرگان بيت المقدس مرا مى‌شناسند که دختر امام ايشانم و در کفالت زکريا بوده‌ام و هنوز بکارت من زائل نشده، از خجالت چه کنم.
از حضرت صادق عليه السلام مروى است که: اين تمناى مريم به جهت آن بود که در ميان قوم خود رشيد و صاحب تفرسى نمى‌يافت که تنزيه او نمايد از بدى «2».
على بن ابراهيم قمى روايت نموده که: چون مريم بيرون آمد براى درد زائيدن که بجائى پناه برد، آن روز بازار بنى اسرائيل، و مجمع ايشان بود. پس رسيد به جولايان، و در آن زمان جولائى شريفترين صنعتها بود، و آنها بر قاطرهاى کبود سوار بودند. مريم از ايشان پرسيد: درخت خرماى خشک کجا است؟ آنها استهزاء به او نمودند و زجر کردند او را. پس مريم فرمود: خدا کسب شما را پست گرداند و شما را ميان مردمان عار فرمايد. بعد جمعى تجار را ديد، احوال درخت را پرسيد، ايشان نشان دادند، پس دعا نمود که خداوند برکت در کسب شما قرار دهد و مردم را به سوى شما محتاج گرداند. چون نزد درخت رسيد، عيسى عليه السلام از او متولد شد، چون نظرش بر عيسى افتاد، گفت:
«1» مدرک سابق.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 412.
جلد 8 - صفحه 166
کاش پيشتر مرده بودم و اين روز را نمى‌ديدم «1».