آیه ۲۳ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۲۳ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۶

فَأَجَاءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ يَا لَيْتَنِي مِتُ قَبْلَ هٰذَا وَ كُنْتُ نَسْياً مَنْسِيّاً

درد زایمان او را به کنار تنه درخت خرمایی کشاند؛ (آنقدر ناراحت شد که) گفت: «ای کاش پیش از این مرده بودم، و بکلّی فراموش می‌شدم!»

معنی کلمات و عبارات
«أَجَآءَهَا»: وادار و ناچارش کرد. او را پناهنده کرد. فعل ماضی باب افعال است از ماده (جآءَ، یَجی‌ءُ). «الْمَخَاضُ»: درد زایمان. تکان خوردن بچّه در شکم هنگام ولادت. از ماده (مَخْض) است. «جِذْعِ»: تنه. ساقه. «النَّخْلَةِ»: خرمابن. درخت خرما. «نَسْیاً»: چیز ناچیز و ناقابلی که در خور توجّه نبوده و چه بسا از یادها فراموش شود. مصدر است و به معنی اسم مفعول. «مَنسِیّاً»: فراموش شده. از یاد رفته. متروک.
نزول
نکات آیه
۱- درد زایمان، مریم(س) را به کنار تنه درخت خرما کشانید. «فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة» «أجاء» متعدى «جاء» یعنى آورد و «مخاض» درد زایمان است. ۲- مریم(س) هنگام زایمان، تنها و بدون پرستار و در مکانى دور از مناطق مسکونى، به سر مى برد. «مکانًا قصیًّا . فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة» در جمله «أجاءها المخاض»، آوردن مریم کنار درخت، به درد زایمان نسبت داده شده و آیات بعد، نوزاد او را راهنماى وى به آب معرفى کرده است، علاوه بر آن، مریم(س) براى تهیه خرما، خود مجبور به حرکت دادن نخله شد، مجموعه این امور مى تواند قرائن تنهایى مریم به هنگام زایمان باشد. ۳- زایمان مریم(س) در سرزمینى گرمسیر و داراى نهال هاى نخل صورت گرفت. «فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة» «نخل» در سرزمینى مى روید که داراى آب و هواى گرم باشد. ۴- اصله نخلى که مریم(س) در کنار آن پناه گرفت، نخلى مشخص و درختى خشکیده بود. «فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة» «النخلة» معرفه و «ال» در آن مى تواند عهد ذهنى باشد. عهدى که یا بین خدا و مریم(س) و یا خدا و پیامبر(ص) بوده است و از این که گفته نشد « إلى النخلة»، دانسته مى شود که آنچه مریم در کنار آن قرار گرفت، چیزى جز تنه درخت نبود. آیات بعد که سخن از آگاه ساختن مریم به وجود آب و لزوم تکان دادن درخت، براى استفاده از خرماى آن دارد، نیز حاکى از پیدایش خارق العاده آب و خرما است و گرنه مریم(س) براى پى بردن به آن دو موضوع، به راهنما نیازى نداشت. ۵- حضرت مریم(س) به هنگام زایمان آرزو کرد: کاش قبل از باردارشدن مرده بود و به کلّى از یادها رفته بود. «فأجاءها المخاض ... قالت یلیتنى متّ قبل هذا و کنت نسیًا منسیًّا» جمله «و کنت نسیاً منسیّاً» قرینه است بر این که انگیزه مریم از آرزوى مرگ، رهایى از زخم زبان مردم بوده است، گرچه به قرینه «ألاّتحزنى قد جعل...» تنهایى و بى آب و غذایى، نیز او را اندوهناک ساخته بود، ولى این همه، تبعاتِ همان گریز از زخم زبان است; یعنى کاش پیش از حاملگى مرده بودم، که براى فرار از نیشتر مردم مجبور به تحمل این آوارگى نباشم. ۶- ناراحتى ها و فشارهاى روحى مریم(س) به هنگام تولد عیسى(ع)، خارج از حدّ توصیف بود. «فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة قالت یلیتنى متّ قبل هذا و کنت نسیًا منسیًّا» آرزوى مرگ از جانب شخصیتى چون مریم(س) که مورد عنایت خاص خداوند بود، باید در شرایطى صورت گرفته باشد که وضعیتى فوق تحمل و طاقت برایش پیش آمده باشد، این حالت - به قرینه آیات بعد - فشارهاى روحىِ ناشى از احتمال اتهام و آوارگى حاصل از آن است. ۷- مرگ در حال باردارى و یا پس از وضع حمل، نمى توانست پایان بخش نگرانى هاى مریم(س) باشد. «یلیتنى متّ قبل هذا» «هذا» در کلام مریم(س)، اشاره به اصل باردارى است نه آوارگى و تنهایى و سختى زایمان، زیرا پیدایش این امور به خواست خود مریم و براى رهایى از زخم زبان مردم بود، بنابراین او که از اتهام زنا، حتى پس از مرگ خود بیم داشت، رهایى از اتهام را در گرو مرگ پیش از باردارى مى دید. ۸- مریم(س)، حامله بودن خود را در تمام مدت، از مردم پنهان کرده بود. «مکانًا قصیًّا . فأجاءها المخاض ... یلیتنى متّ قبل هذا و کنت نسیًا منسیًّا» رفتن به مکان دوردست و نیز تنهایى و بى سرپناهى به هنگام وضع حمل، نشان مى دهد که تا آن زمان مریم(س) توانسته بود حامله بودن خود را از مردم پنهان کند. ۹- تقاضاى مرگ در بعضى از شرایط جایز و مطلوب است. «یلیتنى متّ قبل هذا» ۱۰- آبرو و شخصیت انسان مهم تر از حیات و زندگى مادى او است. «یلیتنى متّ قبل هذا» این که مریم، مرگ را بر زندگى بدون آبرو ترجیح مى دهد، گویاى حقیقت یاد شده است. ۱۱- حضرت مریم(س)، داراى حالت ها و روحیه هاى بشرى بود. «یلیتنى متّ قبل هذا» رنج بردن مریم از بروز حالت فوق العاده و خرق عادت و نیز تأثیر گرسنگى، تشنگى و دیگر عوامل طبیعى بر او، نشانه آن است که مریم(س)، انسانى با صفات بشرى بوده و خط بطلانى بر اندیشه الوهیت او از سوى برخى مسیحیان است. ۱۲- مریم(س)، چهره اى سرشناس و مورد توجه مردم بود. «یلیتنى ... کنت نسیًا منسیًّا» ۱۳- اشتهار مریم(س) به عفت و پاکدامنى در بین مردم، فزاینده نگرانى او از بازتاب منفى تولد عیسى(ع) در افکار عمومى جامعه «یلیتنى متّ قبل هذا و کنت نسیًا منسیًّا» «نَسْى»، چیزى است که اهمیت چندانى ندارد، گرچه هنوز از خاطرها محو نشده باشد (مفردات راغب). توصیف آن به «منسیّاً» (فراموش شده) گویاى آن است که صرف شایستگى براى فراموشى، مطلوب مریم نبوده; بلکه تحقق فراموشى را آرزو مى کرده است. این آرزو نشان مى دهد که آن حضرت، پیش از این به عنوان شخصیتى آبرومند در جامعه مطرح بوده و از این که این حادثه بازتاب هاى منفى در مردم داشته باشد، نگران بوده است.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۴- «روى عن الصادق(ع) فى قول مریم «یالیتنى متّ قبل هذا»: لأنّها لم تر فى قومها رشیداً ذا فراسة ینزهها من السوء ; از امام صادق(ع) روایت شده که در باره قوم مریم که هنگام تولد عیسى(ع) آرزوى مرگ کرد، فرمود: این بدان جهت بود که در قوم خودش فرد فرزانه هوشمندى را نمى یافت که او را از تهمت زنا تبرئه کند». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۹۰; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۳۳۰، ح ۴۶.] ۱۵- «عن الصادق(ع) [فى قصة مریم]: إنّ زکریا و خالتها أقبلا یقصان أثرها حتى هجما علیها و قد وضعت ما فى بطنها و هى تقول: «یالیتنى متّ قبل هذا و کنت نسیاً منسیّاً» ; از امام صادق(ع) [در داستان مریم] روایت شده که زکریا و خاله مریم به جست وجوى او برآمدند تا این که به طور ناگهانى به او برخوردند، در حالى که فرزندش (عیسى) را به دنیا آورده بود و مى گفت: «یالیتنى متّ قبل هذا...». [منبع: کمال الدین صدوق، ج ۱، ص ۱۵۸، ب ۷، ح ۱۷; بحارالأنوار، ج ۱۳، ص ۴۴۹، ح ۱۰.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • مریم(علیها السلام)، شخصیّتی ابرومند از دیدگاه مردم+۳ آیه
  • ترس از ابروریزی، علّت ارزوی مرگ از سوی مریم(علیها السلام) هنگام زایمان+۱ آیه
  • ارامش دادن عیسی(علیه السلام) به مادر خود مریم(علیها السلام)پس از تولّد+۲ آیه
  • تسلّی یافتن مریم(علیها السلام) از سوی نوزادش، عیسی(علیه السلام)، پس از نگران شدن او از درد زایمان+۴ آیه
  • ترس از ابروریزی، علّت ارزوی مرگ از سوی مریم(علیها السلام)هنگام زایمان+۱ آیه
  • مریم(علیها السلام)، ارزومند مرگ خود هنگام درد زایمان
  • مریم(علیها السلام)، در ارزوی به فراموشی کامل سپرده شدن خود هنگام درد زایمان
  • ارزوی مرگ از طرف حضرت مریم(علیها السلام)هنگام درد زایمان
  • ترس از ابروریزی، علّت ارزوی مرگ از سوی مریم(علیها السلام) هنگام زایمان+۱ آیه
  • احتجاج خداوند در برابر ادّعای پسر خدا بودن عیسی(علیه السلام)، به ولادت او از مریم(علیها السلام) و اعتراف خود حضرت به مرگ و حیات خویش+۳ آیه
  • به بار نشستن فوری درخت خرما با تکان دادن ان از سوی مریم(علیها السلام) در بدو تولّد عیسی(علیه السلام) از ارهاصات ان حضرت+۳ آیه
  • اضطراب شدید از عوامل ارزوی مرگ+۲ آیه
  • باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت غیر طبیعی سبب اضطراب وی+۲ آیه
  • نگرانی شدید مریم(علیها السلام) در پی بارداریاش+۲ آیه
  • ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، به هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
  • ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
  • توصیه مریم(علیها السلام) به محزون نبودن پس از تولّد عیسی(علیه السلام) از سوی خداوند+۲ آیه
  • رفع حزن از مریم(علیها السلام)، در پی توصیه خداوند به او، جهت اجتناب از حزن و اندوه+۲ آیه
  • جواز تقاضا و ارزوی مرگ، در بعضی شرایط
  • جواز تقاضای مرگ، در برخی شرایط
  • مریم(علیها السلام)، شخصیّتی با حیا و ابرومند+۱ آیه
  • ابرو و عفّت مریم(علیها السلام)، مهم تر از حیات و زندگانی مادّی او
  • خرمای تازه (رطب)، غذای مناسب برای زن، پس از وضع حمل+۲ آیه
  • تکیه دادن مریم(علیها السلام) به تنه درخت خرما، بر اثر درد زایمان
  • مریم(علیها السلام) و به دنیا اوردن عیسی(علیه السلام)، در کنار درخت خرما
  • خرمای تازه (رطب)، بهترین غذا برای زن باردار+۱ آیه
  • ترس مریم(علیها السلام) از ابروریزی خود، عامل ارزوی مرگ از سوی او، هنگام زایمان+۱ آیه
  • دلداری عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)، پس از به دنیا امدن ان حضرت+۱ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم(علیها السلام)، پس از تولّد عیسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • زایمان، همراه با درد
  • زایمان مریم(علیها السلام) در عین بکارت و نداشتن همسر، به اراده الهی+۴ آیه
  • زایمان، همراه با دشواری برای زن+۱ آیه
  • اب و ارامش روحی، از نیازهای زنان، پس از زایمان+۱ آیه
  • خرما، خوردنی مناسب برای زن، پس از زایمان+۳ آیه
  • مریم(علیها السلام)، بانویی در اوج عفّت و پاکدامنی+۱۰ آیه
  • دلداری عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام)، پس از ولادت+۳ آیه
  • ولادت عیسی(علیه السلام) کنار درخت خرما+۱ آیه
  • مریم(علیها السلام) ارزوکننده فراموشی خویش از اذهان (مردم)، هنگام زایمان+۱ آیه
  • نگرانی مریم(علیها السلام) پس از حاملگی از قذف و نسبت ناروای زنا به وی، از سوی قومش+۴ آیه
  • یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۴ آیه
  • به فراموشی سپرده شدن مرده، از اثار مرگ
  • ارزوی مرگ از طرف مریم علیها السلام، هنگام زایمان، به دلیل ترس از ابروریزی
  • مریم علیها السلام شخصیتی ابرومند، از دیدگاه قومش+۳ آیه
  • ترس از ابرو ریزی، علّت ارزوی مرگ از سوی مریم علیها السلام به هنگام زایمان+۱ آیه
  • ارامش دادن عیسی علیه السلام به مادر خود، پس از تولد+۲ آیه
  • ترس از ابروریزی، علت ارزوی مرگ و فراموش شدن مریم علیها السلام به هنگام زایمان+۲ آیه
  • باردار شدن مریم علیها السلام به صورت غیر طبیعی، سبب اضطراب وی+۲ آیه
  • نگرانی شدید مریم علیها السلام، در پی بارداریاش بدون شوهر+۲ آیه
  • حزن و اندوه مریم علیها السلام و فشارهای روحی وی، هنگام وضع حمل+۲ آیه
  • توصیه عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام مبنی بر اندوهگین نبودن وی+۳ آیه
  • مریم علیها السلام شخصیتی با حیا و ابرومند+۱ آیه
  • خوف و هراس مریم علیها السلام از ابروریزی، عامل ارزوی مرگ، هنگام زایمان+۱ آیه
  • دلداری عیسی علیه السلام به مادرش مریم علیها السلام پس از زایمان+۳ آیه
  • دلداری جبرییل به مریم علیها السلام پس از وضع حمل وی+۳ آیه
  • زایمان مریم علیها السلام، همراه با درد و رنج
  • زایمان مریم علیها السلام در عین بکارت و نداشتن همسر به اراده الهی+۴ آیه
  • نیاز مریم علیها السلام به اب و غذا همراه با ارامش، پس از زایمان+۳ آیه
  • زایمان مریم علیها السلام در کنار درخت خرما و در محیطی باز و بدون پرستار
  • تکیه مریم علیها السلام به درخت خرما، بر اثر درد زایمان
  • زایمان مریم علیها السلام در کنار درخت خرما
  • ارامش دادن جبرییل علیه السلام به مریم علیها السلام، بعد از تولّد عیسی علیه السلام+۲ آیه
  • پدیدار شدن جویباری در نقطهای پایینتر از مکان استقرار مریم علیها السلام هم زمان با ولادت عیسی علیه السلام+۳ آیه
  • بشارت عیسی علیه السلام هم زمان با تولدش به مادرش مریم علیها السلام به روان شدن جویباری در پایین دست وی، از جانب پروردگار+۳ آیه
واژه‌ها