تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ (37)
فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ: پس اختلاف کردند جميع فرق يهود و نصارى. مِنْ بَيْنِهِمْ: از ميان مردمان در باب عيسى عليه السلام، يعنى هر حزبى معتقد شدند چيزى را که مخالف اعتقاد حزب ديگر بود، چه يهود طريقه تفريط گرفتند، و نصارى به جانب افراط افتادند. يا نصارى سه فرقه شدند: نسطوريه عيسى را ابن اللّه گفتند، و يعقوبيه به الوهيت او قائل شدند، و ملکانيه قائل به اقانيم ثلاث. يا جميع فرق آدميان در او اختلاف کردند: يهود به تفريط و نصارى به افراط، و مسلمانان به اقتصاد که بنده خدا و پيغمبر حق مى‌باشد.
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ کَفَرُوا: پس واى مر آنان را کافر شدند. مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ: از وقت حاضر شدن يا مکان حضور در روز بزرگ که قيامت است، يا از مشاهده اهوال و احوال آن روز و حساب و جزاى آن، و يا از شهادت آن روز برايشان، چه در روز قيامت ملائکه و انبياء و زبان و جوارح کفار، بر کفر و بدى افعال قبيحه ايشان گواهى دهند. نزد بعضى مراد آن چيزى است که گواهى دادند به آن در حق عيسى و مادر او.
تبصره: آيه شريفه اشعار است با آنکه اختلاف احزاب در کلمه حقه و ملت محقه، عاقبت وخيم خواهد داشت، يعنى در دنيا سلب آسايش و باعث اتلاف مال و جان و هتک عرض و ناموس شود، و در آخرت هم مبتلا به جزاى اعمال و عذاب و نکال گردد. و مسلم است اختلاف احزاب، ناشى از اغراض شخصيه و آراء فاسده خواهد بود، و الّا همه برادر دينى و داراى يک پيغمبر و يک کتاب و يک شريعت اختلاف چه معنى دارد. و البته شخص عاقل هشيار بايد مآل انديش
«1» فرائد السمطين، ج 2، ص 254 حديث 523.
جلد 8 - صفحه 182
و فکر سر انجام کردار خويش باشد، که تا فرصت هست غنيمت شمرد و توشه‌اى از خرمن سعادت بردارد تا در مشهد روز عظيم رستگارى يابد، زيرا هيچ چيز عظيمتر نيست از آنچه مشاهده شود در روز قيامت از محاسبه و مسائله و بروز سراير و ظهور نتيجه اعمال، و هيچ منفعتى اعظم از ثواب آن روز نيست، و هيچ ضررى اعظم از عقاب آن روز نخواهد بود.
نکته: قوله (قول الحقّ) منصوب است بر مصدريت که مؤکد جمله مذکوره است، و قائل آن حق تعالى تقدير آنکه قال عيسى قول الحق.