تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنا لکِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (38)
أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ: چه شنوا باشند کافران و چه بينايند. يَوْمَ يَأْتُونَنا:
روزى که بيايند ما را، يعنى به محشر قيامت حاضر شوند. يعنى به عين اليقين مشاهده کنند وعيد الهى را و بدان متيقن شوند، اما فايده ندهد آنان را. و چون حق جل و جلاله متصف به تعجب نمى‌شود، پس معنى آنکه: شنوائى و بينائى کفار روز موعود سزاوار است که به آن تعجب نمايند بعد از آنکه کور و کر بودند در دنيا، و مواعيد و آيات الهى به چشم رضا و گوش قبول نمى‌شنيدند و نمى‌ديدند. و نزد بعضى اين کلام بر وجه تهديد است، يعنى چه شنوا باشند آن روز سخنان موحش را، و چه بينايند عقوبات و عذاب شديد را. جبائى گفته: آيه خطاب امريه و مخاطب حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله، يعنى بشنوان و بيناگردان ايشان را از مواعيد آن روز و آنچه فرا گيرد آنها را از عقوبات و اهوال.
لکِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ: لکن ستمکاران که کافرانند امروز دنيا. فِي ضَلالٍ مُبِينٍ: در گمراهى آشکار هستند، زيرا مقدم داشتند هوى را بر هدى، و از دين حق عدول کردند. حاصل آنکه کافران در دنيا جاهلند به امور عقبى، و در آخرت عارفند به آن. و اين عرفان در آن روز فايده‌اى به ايشان ندهد. در دنيا بايد چشم حق بين و گوش دل خود را باز کنند و از عناد و انکار دست بردارند،
جلد 8 - صفحه 183
مطيع حق شوند تا رستگارى آخرت را دريابند.
نکته: ايقاع (ظالمين) در موضع ضمير، اشعار است به آنکه: ايشان ظلم کردند بر نفسهاى خود که استماع سخن حق نکردند و آيات ربانى را نديدند در حينى که ايشان را نفع مى‌داد، و به جهت تسجيل بر غفلت ايشان، ضلالت را متصف ساخت به ابانت، يعنى غفلت ايشان گمراهى ظاهر و هويدا بود که بر هيچيک مخفى نباشد.
تتمه: ابو مسلم گفته: آيه شريفه دال است بر آنکه مراد به آيه «صُمٌّ بُکْمٌ عُمْيٌ»* «1» عدم تدبر ايشان است به آنچه شنيدند و ديدند، نه آنکه محمول باشد بر آفت ظاهرى که آن کرى و گنگى و کورى است، چه حق تعالى اين آيه (لکِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ) را در مقابله «أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ» داشته، به يقين مراد به سمع و بصر، هدايت؛ و به صم و بکم و عمى، ضلالت باشد.