آیه ۵۹ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۵۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۹

فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

امّا پس از آنان، فرزندان ناشایسته‌ای روی کار آمدند که نماز را تباه کردند، و از شهوات پیروی نمودند؛ و بزودی (مجازات) گمراهی خود را خواهند دید!

معنی کلمات و عبارات
«خَلَفَ»: جانشین و جایگزین گردید. بعد از ایشان آمدند. «خَلْفٌ»: فرزندان ناشایست و ناصالح. (خَلْف) با سکون عین‌الفعل، اولاد اَشرار را، و (خَلَف) با فتح عین‌الفعل، اولاد اَخیار را می‌گویند. «غَیّاً»: ضلالت و گمراهی (نگا: بقره / . گاهی مثل اینجا مراد نتیجه گمراهی است که عذاب است. و یا این که در «فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیّاً»: مضاف محذوف است و تقدیر چنین است: «فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ جَزَآءَ غَیٍّ»: (نگا: فرقان / ).
نزول
نکات آیه
۱- با رفتن هر پیامبرى از بین قوم خویش، نااهلانى که نماز را تباه و شهوات (هواهاى نفسانى) را پیروى مى کردند، جایگزین آنان شدند. «خلَف» (به فتح لام) در مورد جانشین خوب و «خلْف» (به سکون لام) در مورد جانشین بد به کار مى رود (مقاییس اللغة). براین اساس «خلف من بعدهم خلف»; یعنى، جانشینان بدى جایگزین آنان شدند. ۲- راه و روش پیامبران پس از رحلتشان، پیوسته مورد بى مهرى و تضییع نااهلان قرار مى گرفت. «فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت» ۳- ضایع کردن نماز و پیروى از شهوات، موجب گمراهى و گرفتارى به عذاب است. «أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا» «غىّ» به معناى گمراهى است. گفتنى است که در جمله «یلقون غیّاً» - به قرینه آیه بعد ( ... یدخلون الجنّة) - مضافى در تقدیر است; یعنى، «یلقون جزاء غیّهم; آنان سزاى گمراهى خود را - که جهنم و عذاب آن است - خواهند چشید». ۴- ضایع کردن نماز و سهل انگارى در آن، حرام و از گناهان بزرگ است. «أضاعوا الصلوة ... فسوف یلقون غیًّا» چنان که گفته شد معناى «یلقون غیّاً» - به قرینه «یدخلون الجنّة» (در آیه بعد) - «یلقون جزاء غیّهم» است; که وعده عذاب به شمار مى آید. وعده عذاب نیز نوعاً در برابر گناهان بزرگ است. ۵- پیروى از خواسته هاى نفسانى حرام است. «واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا» ۶- ضایع کردن نماز و پیروى از شهوات، ریشه اصلى انحرافات پس از رحلت پیامبران «فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت» ۷- به پاداشتن نماز و اهتمام به آن، و دورى جستن از خواسته هاى نفسانى و شهوات، دو ویژگى مهمّ و برجسته پیامبران و هدایت یافتگان است. «فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت» ۸- نماز، داراى جایگاهى مهمّ و اساسى در تمامى ادیان الهى «فخلف ...أضاعوا الصلوة» آیه مورد بحث، ازمیان همه چیزهایى که مى توان در پشت کردن و اهمیت ندادن به دین مطرح ساخت، نماز را مطرح کرده است. این گویاى نقش محورى نماز در مجموعه احکام دینى و ادیان الهى است. ۹- اهتمام به نماز و ضایع نساختن آن، زمینه ساز مبارزه با هواهاى نفسانى و شهوت پرستى «أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت» تقدیم عبارت «أضاعوا الصلاة» بر «اتبعوا الشهوات» گویاى نقش تضییع نماز، در بازشدن راه شهوات است. ۱۰- اهتمام به نماز و پشت پازدن به هواهاى نفسانى، موجب هدایت و نجات از عذاب است. «أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا»
تفسیر (۷)
روایات و احادیث

۱۱- «فى المجمع قیل: أضاعوها بتأخیرها عن مواقیتها من غیر أن ترکوها أصلاً ... و هو المروى عن أبى عبداللّه(ع) ; در مجمع البیان آمده است که: گفته شده [معناى آیه این است]: نماز را ضایع مى کردند به این که آن را از اوقات مقررش به تأخیر مى انداختند; نه این که به طور کلى آن را ترک کردند و این معنا از امام صادق(ع) روایت شده است». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۸۰۲; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۳۵۱، ح ۱۱۶.] ۱۲- «فى جوامع الجامع «واتبعوا الشهوات»: رووا عن على(ع): من بنى الشدید و رکب المنظور و لبس المشهور; در کتاب جوامع الجامع، ذیل آیه «واتبعوا الشهوات» آمده است که: از حضرت على(ع) روایت کرده اند که فرمود:[ تابع شهوات] کسى است که بناى محکم بسازد و مرکبى را سوار شود که آن مرکب، مورد توجه مردم باشد و لباس شهرت بپوشد». [منبع: جوامع الجامع، ج ۲، ص ۴۰۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۵۱، ح ۱۱۷.] ۱۳- «عن أبى الحسن موسى بن جعفر(ع): ... قال عزّوجلّ: « ...فسوف یلقون غیّاً» و هو جبل من صفر یدور فى وسط جهنم; از امام موسى بن جعفر(ع) روایت شده که... خداوند عزّوجلّ فرمود: « ... فسوف یلقون غیّاً» و آن [غىّ ]کوهى است از مس زرد که در وسط جهنم مى چرخد». ۱- . تأویل الأیات الظاهرة، ص ۲۹۸; تفسیربرهان، ج ۳، ص ۱۸، ح ۲. ۱۵- «عن أبى أمامة قال: ... قلت : [لرسول اللّه(ص)] و ما غىّ و أثام؟ قال: نهران فى أسفل جهنم یسیل فیهما صدید أهل النار و هما اللّتان ذکر اللّه فى کتابه «فسوف یلقون غیّاً» و «من یفعل ذلک یلق أثاماً» ...; از ابى امامه نقل شده که گفت:... به رسول خدا(ص) عرض کردم: غىّ و اثام چیست؟ فرمود: دو نهر در پایین ترین مکان جهنم است که چرک و خون بدن جهنمیان در آنها جارى است و این دو، همان است که خداوند در قرآن فرموده است: «فسوف یلقون غیّاً» و «من یفعل ذلک یلق أثاماً»...». [منبع: تفسیر طبرى، ج ۸، ص ۳۵۶، ح ۲۳۷۹۰; الدرالمنثور، ج ۵، ص ۵۲۸.] ۱۵- «عن النبى(ص) قال: الغىّ واد فى جهنم; از پیامبر(ص) روایت شده که فرمود: «غىّ» یک وادى در جهنم است». [منبع: الدرالمنثور، ج ۵، ص ۵۲۸;]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۶)
  • پیروی از هواهای نفسانی، باعث گمراهی+۵ آیه
  • توبه، سبب نجات از عذاب جهنّم+۳ آیه
  • توبه بازماندگان انبیا و امّتهای پیشین، از معاصی و گناهان خود+۲ آیه
  • اصلاح رفتار و اعمال خود، از شرایط قبولی توبه+۳ آیه
  • ورود به بهشت و رهایی از دوزخ، پاداش توبه از ترک نماز+۱ آیه
  • پذیرش توبه ضایعکنندگان نماز+۱ آیه
  • ورود به بهشت و رهایی از دوزخ، پاداش توبه از شهوترانی+۱ آیه
  • پیروی از شهوات و خواستههای نفسانی، عامل گرفتاری به عذاب جهنّم+۱ آیه
  • تضییع نماز، موجب گرفتاری به جهنّم
  • حرمت ضایع کردن نماز و سهلانگاری در ان+۳ آیه
  • حرمت اطاعت از هوای نفس+۳ آیه
  • حرمت ضایع کردن نماز و سهل انگاری در ان
  • خاشعان به درگاه الهی، به دور از ضایع کردن نماز، پیروی هوای نفس و گمراهی+۱ آیه
  • اجتناب از شهوات و خواسته های نفسانی، ویژگی مهم پیامبران، برگزیدگان و هدایت یافتگان+۱ آیه
  • شهوترانی، موجب تضییع نماز و بندگی خدا
  • پیروی از شهوت، موجب گمراهی و ضلالت
  • پیروی از شهوت، حرام و ناروا و موجب گرفتاری به عذاب اخرتی
  • نقش نماز و نیایش به درگاه الهی، در تعدیل و مهار شهوات
  • ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات، موجب گمراهی و گرفتار شدن به عذاب
  • ضایع کردن نماز، موجب گمراهی
  • پیروی از شهوات، موجب گمراهی
  • عدالت خداوند، در اعطای درجه و پاداش به مؤمنان، به مقدار تلاش انان برای دین+۲ آیه
  • شهوترانی، گناه و قابل امرزش، در صورت توبه+۱ آیه
  • نماز، بازدارنده انسان از گناهان و انحرافات جنسی+۳ آیه
  • هواپرستی باعث گمراهی+۵ آیه
  • اهتمام به نماز و ضایع نساختن ان، بازدارنده انسان از شهوات و هواهای نفسانی
  • اقامه نماز، مانع ضلالت و گمراهی
  • نقش نماز و نیایش به درگاه الهی، در مهار شهوات
  • اقامه نماز، از عوامل هدایت انسان و راه یافتن وی به صراط مستقیم+۱ آیه
  • ترک نماز، از عوامل جهنّمی شدن ادمی
  • ترک نماز، عامل گرفتاری به ضلالت و گمراهی
  • ترک نماز، سبب تهدید خداوند به تارکان نماز
  • نماز، دارای سابقهای دیرینه، در ادیان الهی+۱ آیه
  • ترک و تضییع نماز، زمینه گرفتاری ادمی به شهوات و گناهان
  • شهوترانی، سبب تضییع نماز و بندگی خدا
  • ترک و تضییع عمدی نماز، نمود کفر عملی+۱ آیه
  • تضییع نماز از سوی نسلهای ناصالح و ناخلف انبیای الهی+۱ آیه
  • تضییع نماز، موجب گرفتاری به جهنّم
  • تاخیر نماز از اوقات شرعی ان، مایه تضییع کردن ان+۱ آیه
  • حرمت تضییع و سهل انگاری در نماز+۱ آیه
  • پذیرش توبه ضایع کنندگان نماز+۱ آیه
  • حرمت ضایع کردن نماز و سهل انگاری در ان
  • تشریع نماز، در ادیان گذشته+۱ آیه
  • «غیّ» نهری در پایینترین مکان جهنّم
  • پیرویکنندگان از شهوات، انداختهشدگان در نهری از خون و چرک جهنّمیان در جهنّم
  • ضایعکنندگان نماز، ملاقاتکننده نهری در جهنّم از خون و چرک جهنّمیان
واژه‌ها