تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) أَ وَ لا يَذْکُرُ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَکُ شَيْئاً (67) أَ وَ لا يَذْکُرُ الْإِنْسانُ‌: آيا نمى‌انديشد و ياد نمى‌کند آن آدمى. أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ‌: بدرستى که ما آفريديم او را پيش از اين. وَ لَمْ يَکُ شَيْئاً: و نبود چيزى بلکه عدم صرف بود. در کافى- حضرت صادق عليه السلام در اين آيه فرمايد: آيا ياد نمى‌آورد آدمى، آفريديم او را پيش از اين و حال آنکه نه مقدور بود نه مکون‌ «2». برهان قاطع بر اثبات معاد: دهريه منکر معاد شده به استبعاد آنکه: بعد از پوسيدگى چگونه زندگى حاصل آيد؟ خداى تعالى رد انکار و استبعاد آنان را «1» مجمع البيان ج 3 ص 523. «2» تفسير برهان ج 3 ص 19 بنقل از کافى. جلد 8 - صفحه 210 فرمود به يادآورى مرحله اول بدين تقرير: «آيا ياد نمى‌آورد منکر معاد، خلقت غريب خود را در حالى که هيچيک از مراتب وجود را (وجود ذهنى، وجود خارجى، وجود لفظى و وجود کتبى) دارا نبود، قادر متعال او را از نطفه متشابه الاجزاء به کيفيت خاصه که محير العقول است ايجاد فرمود، و البته خلق ابتدائيه دشوارتر و عجيبتر خواهد بود» و چون اولين مرحله ايجادش محقق شد، در دومين مرتبه اعاده‌اش مسلم گردد. بيان ديگر: خالقيت ذات احديت نسبت به تمام وجود، مبرهن، و قادريت سبحانى به نحو اتم و اکمل باقى، و ممتنع الزوال، و عالميت الهى به جميع معلومات از جزئى و کلى محقق باشد. بنابراين عقل حکم نمايد ذات قادر بر ايجاد چيزى که قدرتش باقى و عالم به کلى و جزئى باشد، البته قدرت خواهد داشت بر اعاده آنان بدون هيچ استبعاد و انکارى.