سوره مریم، آیه ۶۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۰
أَ وَ لاَ يَذْكُرُ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً
آیا انسان به خاطر نمیآورد که ما پیش از این او را آفریدیم در حالی که چیزی نبود؟!
معنی کلمات و عبارات
«وَ لَمْ یَکُ شَیْئاً»: در حالی که چیزی نبود. یعنی نیست بود.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، آفریننده انسان و پدیدآورنده او در صحنه هستى «خلقنه من قبل و لم یک شیئًا»
۲- تردید انسان در معاد، با وجود توانایى هر انسان به شناخت خلقت نخستین خویش از عدم، امرى شگفت آور و سزاوار توبیخ است. «أوَلا یذکر الإنسن أنّا خلقنه من قبل و لم یک شیئًا»
همزه در «أوَلا یذکر» براى انکار توبیخى و متضمن معناى تعجب است. تکرار لفظ «انسان» در این آیه - با آن که آوردن ضمیر ممکن بود - اشعار به این نکته دارد که لازمه انسان بودن ، دقت و تفکر است.
۳- توجه انسان به آفرینش و آمدن او از عدم به صحنه وجود، زمینه استبعاد معاد و انکار آن را از بین مى برد. «أوَلا یذکر الإنسن أنّا خلقنه من قبل و لم یک شیئًا»
مقصود از عدم و نیستى، الزاماً عدم مطلق نیست; بلکه مى تواند عدم نسبى باشد; یعنى، انسان قبلاً نبوده و الآن وجود دارد، گرچه مواد و عناصر او در قالب موجوداتى دیگر از قبل نیز وجود داشته باشد. این احتمال نیز هست که جمله «لم یک شیئاً» ناظر به دورانى باشد که عناصر انسان، در قالب هیچ موجودى آفریده نشده بود.
۴- پدیدارساختن انسان در صحنه هستى و آوردن او از عدم به وجود، دلیل قدرت خداوند بر احیاى مجدد او و معاد «أوَلا یذکر الإنسن ... و لم یک شیئًا»
۵- انسان، موجودى پرسشگر، خردورز و داراى قدرت تجزیه و تحلیل خلقت خویش است و بر مقایسه گذشته و آینده نظام آفرینش توانا است. «و یقول الإنسن أءذا مامتّ ... أوَلا یذکر الإنسن أنّا خلقنه»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۷۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۶–۷۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۶–۷۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۷
روایات و احادیث
۶- «عن مالک الجهنى قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن قول اللّه تعالى «أوَلا یذکر الإنسان أنّا خلقناه من قبل و لم یک شیئاً» ... فقال: «لامقدّراً و لامکوّناً ; از مالک جهنى نقل شده که گفت: از امام صادق(ع) در باره سخن خداى تعالى «أوَلا یذکر الإنسان أنّا خلقناه من قبل و لم یک شیئاً» سؤال کردم، فرمود: [انسان ]نه در تقدیر خلقت بود و نه به وجود آمده بود». [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۴۷، ح ۵; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۵۲- ، ح ۱۲۶.]
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تحلیل گری انسانتفکر انسانسرزنش شک در معادعوامل رد استبعاد معادمقایسه گری انسانپرسشگری انسانشگفتی شک در معادکیفیت خلقت انسانآثار خلقت انسانآثار ذکر خلقت انسانخالق انساناحیای اخروی مردگاندلایل قدرت خداویژگیهای انسانجهان بینی و ایدئولوژیدلایل معادخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- افرینش انسان، ایه خدا+۶ آیه
- ابداع در افرینش انسان، ایه خدا+۱ آیه
- احتجاج در مقابل مشرکان برای اثبات امکان معاد، به زندگی و افرینش نخستین انان از سوی خدا+۱ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۶ آیه
- انسان، دارای حیات اخرتی+۴ آیه
- خلقت انسان، افرینشی بدیع و حادث+۱ آیه
- خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۷ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۶ آیه
- انکار معاد جسمانی و ممکن ندانستن ان، در عین اگاهی از مبدا پیدایش انسان، امری شگفتاور+۳ آیه
- تفکّر و اندیشه، راهی برای شناخت معاد+۸ آیه
- تامّل در مبدا پیدایش انسان، زمینهساز باور او به قیامت+۱۰ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۷ آیه
- خداوند، پدیداورنده حیات+۶ آیه
- سؤال خدا از انسانها برای اقرار به توانایی او بر احیای مجدّد انان، مثل توانایی او در افرینش اولیّه انان+۴ آیه
- تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۳ آیه
- ورود همه انسانهای مشرک به جهنّم، قضای قطعی خداوند+۲ آیه
- انکار معاد، در عین اگاهی از مبدا پیدایش انسان امری شگفت اور+۳ آیه
- افرینش نخست انسان، دلیلی بر امکان معاد از جانب خدا+۸ آیه