اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ وَ لا يَذکُرُ الإِنسان‌ُ أَنّا خَلَقناه‌ُ مِن قَبل‌ُ وَ لَم يَک‌ُ شَيئاً (67)
آيا متذکر نمي‌شود انسان که ما او را خلق کرديم از قبل و نبود شيئي، خداوند عالم قبل از ايجاد موجودي ذات او بود و بس تا آنکه ارواح بشر را خلق فرمود در عالم ارواح که عالم مجردات بود، عالم عقول و نفوس تا آنکه عالم اجسام را خلق فرمود و کره زمين و آدم را از همين خاک زمين خلق فرمود، و از همين خاک حبوبات و فواکه و مأکولات را خلق فرمود، و از همين ماکولات نطفه را استخراج کرد و در منازلي سير داد و علقه مضغه عظام لحم صورت انساني تا روح باو تعلق گرفت و در دنيا آمد، و پس از مردن خاک و پوسيده و ريسيده شد. همين خدا قدرت دارد که دو مرتبه از همين خاک انسان آورد، و همين روح بآن تعلق پيدا کند و در عالم قيامت وارد شود، و اينکه موضوع را خداوند مکررا در سور قرآني گوش زد بندگان فرموده يک جا ميفرمايد:
جلد 12 - صفحه 468
قُل يُحيِيهَا الَّذِي أَنشَأَها أَوَّل‌َ مَرَّةٍ يس آيه 79 يک جا ميفرمايد: مِنها خَلَقناکُم وَ فِيها نُعِيدُکُم وَ مِنها نُخرِجُکُم تارَةً أُخري طه آيه 57 و غير اينها لذا ميفرمايد أَ وَ لا يَذکُرُ الإِنسان‌ُ فکر نمي‌کند و تدبير نمي‌نمايد و تأمل ندارد انسان کافر جاحد منکر معاد. أَنّا خَلَقناه‌ُ مِن قَبل‌ُ چه صورت‌هايي بخود گرفت صورت خاکي را رها کرد صورت حبوبي و فواکهي گرفت او را رها کرد بصورت نطفه در آمد او را رها کرد صورت علقه و مضغه و عظام تا بصورت انساني در آمد، اينکه را هم رها ميکند و بصورت ترابي در ميآيد بالحس و الوجدان.
پس چه مانع دارد که صورت ترابي را دو مرتبه رها کند و بصورت انساني در آيد، بلکه اينکه امر بسيار سهل است، زيرا ماده در تمام اينکه مراحل محفوظ است فقط تبديل بصور مختلفه مي‌شود، اعجب از اينکه زماني که نه صورت بوده نه ماده.
وَ لَم يَک‌ُ شَيئاً معدوم صرف بود خداوند متعال بقدرة کامله خود موافق حکمت و مصلحت از کتم عدم بعرصه وجودش آورد.